Genetische manipulatie levert een veilige en effectieve griepprik

Foto iStock

Een vaccin op basis van een levend virus dat heel goed de cellen in het lichaam kan infecteren, maar dat zich vervolgens niet meer kan vermeerderen. Dat zou effectief zijn omdat het de afweer goed prikkelt, maar tegelijkertijd ook veiliger omdat het vaccin gevaccineerden niet ziek kan maken.

Juist zo’n vaccin hebben Chinese onderzoekers van de Peking University nu kunnen maken, schrijven zij in het wetenschappelijke blad Science. Dat lukte door de genetische code van het griepvirus op een slimme manier te bewerken. De onderzoekers vervingen in het RNA van het virus op tientallen plaatsen de code voor het aminozuur lysine door een alternatieve code. Daardoor kan het virus alleen eiwitten maken als het beschikt over de machinerie die deze alternatieve code kan lezen. Die stopten de Chinezen in de cellen die zij gebruikten om het virus te vermeerderen, maar daarbuiten mist het virus het juiste gereedschap om eiwitten te maken. Daardoor kan het zich niet langer vermenigvuldigen in mens en dier.

Omdat het virus verder helemaal intact is kan het nog goed cellen infecteren, en zo dus de bij vaccinatie gewenste afweer opwekken. Dat doet dit bewerkte virus beter dan traditionele kreupel gemaakte virussen die in vaccins worden gebruikt.

Het vaccin beschermde tot dusver muizen, cavia’s en fretten tegen griep. Onderzoek met mensen, buiten het laboratorium, is nog een brug te ver, omdat het gaat om een genetisch gemanipuleerd virus. Het risico bestaat dat het virus terugmuteert en zich alsnog vermenigvuldigt. Maar bij virussen met tientallen veranderingen tegelijk bleek de kans op ontsnapping nihil.

Dit virus als vaccin heeft nog meer voordelen, ontdekten de onderzoekers. Bij ongevaccineerde kooigenoten van gevaccineerde dieren bleek het virus niet aantoonbaar, een bewijs dat het zich echt niet vermeerdert. En zelfs wilde griepstammen die circuleerden onder de proefdieren werden door het vaccin geneutraliseerd. Dat kwam door vermenging en herschikking van virussen, waardoor wilde stammen de aangebrachte mutaties overnamen en zich niet meer konden vermenigvuldigen.

Dit principe van vaccinproductie is volgens de Chinezen toepasbaar op elk willekeurig virus dat in celkweken kan groeien.

    • Sander Voormolen