Onderzoek naar geweld in ‘Indië’

Onafhankelijkheidsoorlog

Het kabinet heeft toch besloten tot een nieuw onderzoek naar Nederlands militair geweld in Indonesië.

Er komt een breed, onafhankelijk onderzoek naar het structurele geweld van Nederlandse militairen tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949). Dat heeft het kabinet vrijdag besloten in de ministerraad.

Aanleiding voor het besluit is het onderzoek van de Nederlands-Zwitserse historicus Rémy Limpach. Hij concludeerde in zijn proefschrift, dat in september publiek werd, dat extreem geweld door Nederlandse militairen tegen Indonesiërs wijdverspreid was en ingebed zat in de militaire structuur. Eerdere onderzoeken naar de strijd spraken altijd over ‘excessen’ of ‘politionele acties’, Limpach is de eerste die structureel geweld vaststelde.

Drie instituten gaan het onderzoek uitvoeren en de verwachting is dat het jaren kan duren. Het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land en Volkenkunde (KITLV), het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) en het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) gaan het samen doen. In 2012 deden deze drie instituten ook al het voorstel voor zo’n onderzoek. Toen vond het kabinet dat er geen rol voor de overheid was weggelegd, maar het onderzoek van Limpach heeft daar nu verandering in gebracht.

Het kabinet „realiseert zich” dat het nieuwe onderzoek „pijn kan veroorzaken bij Indië-veteranen”, zo staat in de kabinetsverklaring over het onderzoek. Maar volgens het kabinet is het juist belangrijk dat er ook aandacht komt voor „de moeilijke omstandigheden waaronder veteranen moesten opereren, het geweld van Indonesische zijde, de inzet waarbij geweld geen of nauwelijks een rol speelde en de verantwoordelijkheid van de politieke, bestuurlijke en militaire leiding.”

In de coalitie was vooral de PvdA voorstander van een nieuw onderzoek. Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) noemde de oorlog een „zwarte bladzijde uit de geschiedenis”. Voor de VVD was een voorwaarde om in te stemmen dat ook het geweld van de Indonesische strijders wordt belicht, en het onderzoek niet alleen over de Nederlandse kant van de strijd gaat.

Kolonisatie Wetenschap 10-11