Recensie

Nieuwe show Wim Helsen volstrekt zot en gedurfd

Monoloog

Ook in zijn vijfde show Er wordt naar u geluisterd rust het absurdisme van cabaretier Wim Helsen op een betekenisvolle bodem.

In zijn vijfde theatermonoloog Er wordt naar u geluisterd is cabaretier Wim Helsen een monomane uitvaartleider foto Els Zweerink

Wim Helsen rolt een katheder het podium op en begint voor te dragen: „In dit trotse bescheiden land ben ik opgegroeid. In dit koppige, natte land ben ik sterk geworden. Ik werd overal gevraagd. En terecht.”

Het blijkt de afscheidsbrief van een zelfmoordenaar. In Er wordt naar u geluisterd speelt Helsen een man die niet helemaal per ongeluk, maar wel voor het eerst het woord voert namens het uitvaartbedrijf bij een begrafenis. Hij verhaspelt namen, maakt hachelijke fouten en geeft mislukte Engelse samenvattingen. Zijn beste bedoelingen leiden tot een reeks beledigingen en schofferingen.

Gekte

Dat is geestig en het levert een ongemakkelijke sfeer op waarin de gekte van Helsen excelleert. Zijn naamloze uitvaartleider is een monomane babbelaar die alles eruit flapt, ook intimiteiten over de dode, zijn familie, collega’s en zichzelf. Zo krijg je een beeld van de overledene: schrijver van zelfhulpboeken, geteisterd door schaamte over zijn falende carrière, door twijfels over zijn vaderschap en wellicht door een fatale liefde.

De uitvaartleider, die onthult dat hij zich meer op zijn gemak voelt bij de doden, voert zijn opdracht om de dienst te leiden uit tegen beter weten in. Hij gaat ook steeds meer geloven in wat hij doet, een typisch trekje van de onthechte personages die Helsen steevast in zijn programma’s uitbeeldt. Ze geven een draai aan wat ze meemaken om te laten kloppen wat ze doen. Dat is zijn manier van kritiek uiten op de ijdelheid, hebzucht en domheid in de wereld.

De tekst gaat verder na de video

Tussen alle zottigheid door draagt Helsen plots bloedserieus en foutloos twee lieve brieven van de kinderen van de overledene voor. Dat doet hij uiterst geraffineerd en het levert hartverscheurende momenten op, die hij weliswaar meteen weer vertrappelt, maar die toch naijlen. Want de genegenheid van de kinderen doet de zelfmoord zinloos en verwarrend lijken.

Hartverscheurende momenten

Met die twee getuigenissen vervolmaakt Helsen zijn schets van de groteske ambities van de moderne mens, die in alles succesvol moet zijn en anders geen geluk kent. Zo heeft ook in Er wordt naar u geluisterd het absurdisme waar Helsen om bekend staat weer een stevige betekenisvolle bodem.

De spanning van de voorstelling zit deels in de vraag of Helsen werkelijk tot het eind achter het katheder blijft staan. Ja, natuurlijk. Voor wie hem vaker zag is dat geen verrassing, eerder een bevestiging van zijn theatrale lef en zijn vermogen om het publiek in gijzeling te nemen. Want Helsen sluit zijn publiek graag op. Nu in een uitvaartcentrum, in zijn vorige programma, Spijtig Spijtig Spijtig (2011), op het toilet. Toen speelde hij een man die het toilet van café binnenloopt en moet wachten omdat de urinoirs bezet zijn. Tijdens het wachten ontspoort zijn gedachtegang, en het toilet komt hij niet meer uit.

In zijn vijfde voorstelling klinkt Helsen iets gewoner. Jammer. Maar hij wordt er ook toegankelijker door

In Bij mij zijt ge veilig (2005), de tweede van Helsen, voerde hij het publiek mee in het idee dat de salamanders de wereld hadden overgenomen en wij, het publiek, de laatste mensen op aarde waren. Buiten het theater loerde gevaar.

Vier van zulke volstrekt originele, tamelijk briljante en radicale monologen op de rand van theater en cabaret maakte de 48-jarige Belg voor Er wordt naar u geluisterd. Zijn vijfde is een organische voortzetting van dat werk, maar ook een pas op de plaats.

Gedurfd avontuur

De uitvaartleider is opnieuw een even zonderlinge als tragische figuur, die buiten de maatschappij staat, maar wiens hersenspinsels even goed de absurditeit en waanzin van de zogenaamd normale mensen reflecteren en blootleggen. Dat geldt ook voor zijn seksuele aberraties, goed voor een serie seksgrappen die het publiek bij de les houden. Uit de mond van de stakkers die Helsen opvoert, klinken die grappen altijd net iets zachtmoediger. Vaak ook omdat ze beter zijn geformuleerd, zoals in zijn tweede programma, toen hij verlangde naar een vrouw die deemoedig kijkt bij het pijpen.

Maar minder dan in eerdere programma’s raakt deze man verstrikt in bizarre, gewelddadige of zieke fantasieën. Naar de vorm is een speech vanachter een katheder ook conventioneler dan eerdere monologen. Deze roept andere cabarettoespraken in herinnering, zoals die van Theo Maassen met Mengvoeder BV, Toon Hermans als voorzitter van Ons Genoegen en Paul van Vliet met Majoor Kees.

Dat Helsen gewoner klinkt, is een verlies, maar het maakt Er wordt naar u geluisterd ook toegankelijker. Ietsje dan, want ook de Vijfde van Helsen is een gedurfd avontuur, die onderstreept hoe relevant en groots zijn oeuvre is.