Opinie

Maak medicijn goedkoper door dure patiënten bij elkaar te zetten

Opinie

Medicijnen kunnen goedkoper worden door dure patiënten te concentreren in enkele ziekenhuizen, betoogt Ernst Kuipers. Zo versterken de ziekenhuizen hun onderhandelingspositie tegenover de farmaceutische industrie. Ook groeit zo de expertise en dat levert besparingen op.

Dure geneesmiddelen drukken zwaar op het budget van ziekenhuizen. Het klinkt dus wellicht paradoxaal als de universitair medische centra (umc’s) vragen om concentratie van deze dure patiënten. Maar expertise en onderzoek kunnen helpen om de uit de hand lopende medicijnkosten te bedwingen. Samen met andere partijen kunnen de topcentra in Nederland zorgen voor het nodige tegenwicht tegen de macht van de industrie.

In de afgelopen vijf jaar zijn er meer dan 180 nieuwe geneesmiddelen op de markt gekomen. Meer dan driekwart daarvan betreft echt nieuwe middelen, tegen ziekten die tot dusver nog niet of niet goed behandeld konden worden. Alles wijst erop dat deze trend zich in de komende jaren zal voortzetten.

Dat is op zich natuurlijk een zegen. De kennis die we in de afgelopen decennia verzameld hebben in onze laboratoria en klinieken, wordt steeds beter vertaald naar effectieve nieuwe middelen. Patiënten leven daardoor langer en met een hogere kwaliteit van leven. De ziekte van Kahler bijvoorbeeld, een vorm van kanker in het bot, was rond de eeuwwisseling nog vrijwel onbehandelbaar. Inmiddels zijn er verschillende middelen waardoor de patiënt nog geruime tijd in goede levenskwaliteit kan leven en is er zelfs hoop op genezing. En zo zijn er nog vele andere aandoeningen die dankzij nieuwe middelen beter en effectiever behandeld kunnen worden.

Ampullen voor dure middelen bevatten vaak net iets te weinig voor een standaard dosering. De fabrikant hoopt dat we dan twee ampullen gebruiken voor één patiënt.

De keerzijde is ook duidelijk: de kosten van geneesmiddelen rijzen de pan uit. Ondanks inspanningen van het ministerie van VWS zijn de kosten voor geneesmiddelen in de afgelopen jaren niet gedaald. Dat komt met name doordat er meer dure nieuwe middelen op de markt zijn gekomen. De farmaceutische industrie hangt een hoog prijskaartje aan de innovatie die mede tot stand is gekomen dankzij publiek gefinancierd onderzoek.

Hoe het precies zit met de kosten van ontwikkeling en productie kunnen we niet met zekerheid vaststellen, maar we weten wel dat er op geneesmiddelen forse winsten worden gemaakt. Dat blijkt gewoon uit de openbare jaarverslagen van farmabedrijven. Een winstmarge van 25-30 procent is zeker geen uitzondering en (veel) hoger komt ook voor. En dat terwijl de positie van farmaceutische bedrijven de afgelopen jaren alleen maar sterker is geworden. Werd een bedrijf vroeger gedragen door een enkel goed verkopend blockbuster-medicijn, tegenwoordig hebben de meeste grote bedrijven wel vijf van zulke middelen met een omzet van minstens een miljard dollar per jaar.

Concentratie

De Nederlandse umc’s zien verscheidene mogelijkheden om de kosten van dure geneesmiddelen terug te dringen. Om te beginnen kan er nog veel gewonnen worden door geneesmiddelen alleen in te zetten bij patiënten die er baat bij hebben. Dat klinkt simpel, maar vraagt expertise en wetenschappelijk onderzoek. Onderzoek kan duidelijk maken welke variabelen je moet meten om vast te stellen welke patiënten effect mogen verwachten. De umc’s werken aan de benodigde diagnostiek en aan innovatieve ontwikkelingen zoals het testen van geneesmiddelen op celkweken uit stamcellen van de patiënt. Ook kijken we systematisch naar het verbeteren van de efficiëntie, bijvoorbeeld door te onderzoeken bij wie een lagere dosis ook effectief is.

Dat de Nederlandse umc’s tot de wereldtop behoren, komt vooral doordat we hier korte lijnen hebben tussen kliniek en laboratorium. Concentratie van patiënten die dure geneesmiddelen nodig hebben, bevordert dus het onderzoek. Ook groeit zo de expertise en dat levert direct een besparing op, want een ervaren behandelaar ziet sneller bij wie het middel (niet) werkt.

Een praktisch detail dat een extra besparing kan opleveren is het efficiëntere gebruik. Ampullen voor dure middelen bevatten vaak net iets te weinig voor een standaard dosering. De fabrikant hoopt dat we dan twee ampullen gebruiken voor één patiënt. Concentratie van patiënten maakt het mogelijk om met 10 ampullen 8 patiënten te behandelen in plaats van 5. Bij een ampul die een paar duizend euro kost, loopt de besparing snel op.

Alternatieven

Door de concentratie van patiënten en door de bundeling van kennis in de umc’s hebben we ook een sterkere positie om samen met het ministerie en verzekeraars de onderhandeling met farmaceuten aan te gaan. Via onze internationale netwerken kunnen we informatie delen, ook over prijzen – voor zover de contracten met de industrie dat toestaan. Zo nodig beschikken de umc’s over faciliteiten om zelf geneesmiddelen en behandelingen te produceren. De stichting Fair Medicine is een initiatief dat deze gedachte heeft uitgewerkt tot een concreet plan.

We hopen dat de farmaceutische bedrijven inzien dat zij zich op een doodlopende weg begeven door de prijs voor innovatieve geneesmiddelen zo hoog op te drijven. Als de tientallen nieuwe middelen die nu nog in ontwikkeling zijn ook zo duur worden, roepen de bedrijven een tegenbeweging op die uiteindelijk ook hun eigen belangen schaadt.

De innovatie in de geneeskunde is van oudsher een wisselwerking tussen (publiek gefinancierde) wetenschap en marktpartijen. De Nederlandse umc’s willen hun rol hierin graag blijven spelen. Wij doen bij deze een dringend beroep op het farmaceutische bedrijfsleven om ook hun verantwoordelijkheid in deze te nemen.

Prof. dr. Ernst Kuipers is voorzitter Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra en bestuursvoorzitter van Erasmus MC in Rotterdam.