Even een zwembroekje declareren

Oekraïnereferendum

Organisaties vroegen subsidiegeld aan in de aanloop naar het Oekraïne-referendum. Met dat geld is veel misgegaan.

Tegenstanders tijdens de Maidam manifestatie voor een samenwerking met Oekraïne. Foto ANP / Evert Elzinga

Het was „extreem koud” in de bus. Ze hadden geen douche, en „zeer beperkte sanitaire mogelijkheden”. Dus besloten de campagnevoerders van vereniging Vrede en Recht „op te warmen” in Thermaal bad Arcen, nabij Venlo. „Om te kunnen baden had één teamlid een zwembroek nodig van 4,50 euro.” Konden die rekeningen alsjeblieft betaald worden uit het subsidiegeld?

Vrede en Recht is één van 42 organisaties die subsidie ontvingen in aanloop naar het Oekraïnereferendum. Met dat geld is veel misgegaan, zo blijkt uit documenten die NRC ontving met een beroep op de Wet Openbaarheid Bestuur (Wob).

De aanvragers declareerden dubieuze zaken, huurden zichzelf in, deden niet wat ze in hun aanvraag beloofden of verdwenen in het niets nadat ze het geld ontvangen hadden.

Voor het referendum over het associatieverdrag tussen Oekraïne en de EU was twee miljoen euro aan subsidiegeld beschikbaar. In totaal ontvingen 42 rechtspersonen een subsidie. De helft kreeg na verantwoording een lager bedrag toegekend dan gevraagd. Alles bij elkaar wil de Referendumcommissie bijna drie ton aan subsidie terug.

Gesjoemel

NRC ontving de dossiers van 39 van de 42 rechtspersonen – drie maakten bezwaar tegen openbaarmaking. Uit die dossiers stijgt een beeld op van gesjoemel, opportunisme en slordigheid met gemeenschapsgeld. Neem de politieke partij Forza! uit de Haarlemmermeer, die in het nee-kamp zat. Voor flyers, een radiospotje en een ‘interactieve debatavond’ kreeg de partij 33.273 euro , maar daarvan moet nu bijna zesduizend euro terug. Zo kocht Forza!-voorman Paul Meijer ten onrechte een pak van 340 euro en werd de zaalhuur voor het debat nooit betaald maar wel gedeclareerd.

Er zijn meer voorbeelden van creatief geschuif met posten. Mijn Party Service uit Spijkenisse ging het land in voor de ja-stem met flyers en verse stroopwafels. Ze moeten 13.000 euro terugbetalen. In de verantwoording probeerde het bedrijf voor 6.360 euro aan extra personeelskosten vergoed te krijgen, verstopt onder de post ‘huur twee stroopwafelkramen’. De Referendumcommissie wees dat af.

Jezelf inhuren

Een andere categorie: bedrijven of stichtingen die zichzelf inhuurden. Het Instituut voor Agrarisch Recht (neutraal) betaalde een hoogleraar uit Wageningen 7.800 euro voor het schrijven van twee wetenschappelijke artikelen. Dat mocht van de commissie: hij werd immers extern ingehuurd – ook al zat hij in de raad van toezicht van het instituut.

De Stichting Politieke Akademie van oud-COC-voorzitter Frank van Dalen kreeg 37.745 euro subsidie voor het maken van een ‘omgekeerde stemwijzer’ en een ‘interactieve kaart’ met politieke voorkeuren. Van dat bedrag werd 20.000 euro betaald aan het bedrijf E-Canvasser, waarvan Van Dalen eigenaar is.

Sommige clubs kregen een flinke som geld voor wel héél eenvoudige activiteiten. Zo plaatste het bedrijf Val di Cecina banners op Facebook met de slogan: „Kom stemmen bij het Oekraïnereferendum.” Op verkiezingsdag luidde de tekst: „Stemmen kan tot 21.00 uur vanavond.” Die banner ging pas na vier uur ’s middags online, maar wist „meer dan 1,3 miljoen mensen” te bereiken. Aan de operaties verdiende Facebook meer dan 30.000 euro.

Anderen deden nauwelijks iets met hun subsidie. Het Forum voor Maatschappelijk Debat zette voor 42.907 euro een ‘absoluut neutraal discussieforum’ op, maar plaatste slechts drie posts en trok dertien geregistreerde bezoekers. Maspiek Television BV uit Apeldoorn (‘uitdelen flyers op straat, maken video voor lokale media’) ondernam niets en reageerde na het toucheren van 4.223 euro niet meer op de brieven van de Referendumcommissie. Allebei moeten ze het gehele bedrag terugbetalen.

WC-rollen: verantwoord

Een aantal clubs ging voorbeeldig met het geld om: GroenLinks (voor), Stem voor Nederland (voor) en de Partij voor de Dieren (tegen). Ook het bedrijf Raspoetin BV, dat wc-rollen liet bedrukken met argumenten tegen het associatieverdrag, kon de volledige subsidie netjes verantwoorden.

Toch gebeurden ook bij ogenschijnlijk betrouwbare organisaties merkwaardige dingen. Zo probeerden stemhulp Kieskompas en het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) van defensie-expert Rob de Wijk de btw op hun activiteiten in rekening te brengen, terwijl ze die als bedrijf kunnen aftrekken van de belasting. Uit bonnetjes van HCCS blijkt ook dat oud-VVD-Kamerlid Arend-Jan Boekestijn 677,60 euro verdiende voor ‘supervisie’ op de factcheck-site van HCCS. Boekestijn en De Wijk riepen eerder in een opiniestuk op het „rancunereferendum” over Oekraïne te boycotten.

De Referendumcommissie laat via een woordvoerder weten „geen fundamentele aanpassingen” te willen doen aan de subsidieregeling. „Als politieke partijen vinden dat er minder subsidie moet komen, moeten ze de referendumwet aanpassen.”

m.m.v van Pim van den Dool