Column

Denktips van de meester zelf

Column Ben Tiggelaar

Nobelprijswinnaar. 82. Psycholoog en gedragseconoom. Afgelopen week interviewde ik Daniel Kahneman tijdens een seminar.

data79519

Ook buiten zijn vak beroemd door de bestseller Ons feilbare denken. Kahneman onderzocht de vele, automatische, denkfouten die mensen maken. Onze heuristics en biases. Drie tips voor beter denken en beslissen van de meester zelf.

1. Wat was de vraag ook alweer?

Een van de regels van Kahneman: wanneer ons brein een complexe vraag moet beantwoorden (welke politicus verdient mijn stem?), dan vervangen we deze vaak onbewust door een gemakkelijkere vraag (wie komt het sympathiekst over?).

Kahneman: „Het is heel moeilijk dat intuïtieve denken te veranderen. Maar je kunt wel vooraf besluiten dat je niet je intuïtie, maar je berekeningen volgt, wanneer je een beslissing neemt. Stel je voert een sollicitatiegesprek. Het gebeurt vaak dat we de kwaliteit van het gesprek verwarren met de kwaliteit van de kandidaat. Zeg dan: ‘Wat evalueren we? Het potentieel van de kandidaat, of de sfeer van het gesprek? Wat is de echte vraag die ik wil beantwoorden? En wat is het verschil met de vraag die we intuïtief beantwoorden?’”

2. Oplossingen zien als sollicitanten

Kahneman werkt op dit moment aan een artikel voor managers over het nemen van betere beslissingen. „Het is een eenvoudig idee”, zegt hij. „Er zijn goed uitgewerkte procedures voor het selecteren van sollicitanten. De beoordeling van kandidaten verloopt doorgaans in twee stappen. We stellen criteria op: hoe intelligent moet de persoon zijn? Hoe belangrijk is goed samenwerken? Vervolgens verzamelen we informatie hierover in gesprekken. Daarna beslissen we.”

Volgens Kahneman leent deze ‘two step-approach’ zich ook voor het oplossen van allerlei andere vraagstukken. „Neem de vraag of je een ander bedrijf moet overnemen. Ook dit kun je in een groot aantal kleinere vraagstukken verdelen. Het is belangrijk dat je de punten apart en onafhankelijk van elkaar beantwoordt. En dat je de beslissing pas neemt nadat je alle gegevens hebt verzameld.”

3. Andere mensen veranderen

Wie gedrag wil veranderen, moet de omgeving veranderen, zegt Kahneman. „Je moet condities creëren waaronder het gedrag dat wenselijk is gemakkelijker en natuurlijker wordt om uit te voeren. Dat is voor mij de sleutel tot gedragsverandering. Een humane aanpak: je dwingt mensen niet. Je hoeft ook niet allerlei beloningen aan te bieden.” Kahneman is daarom optimistischer over organisaties dan over individuen. Organisaties zijn gecreëerde omgevingen, met vaste regels, afspraken en routines.

Ook kennis van psychologische processen in bedrijven helpt. Kahneman: „Ik noem dat ‘the power of gossip’. Het gaat erom dat je de kwaliteit van het roddelen verbetert. Als meerdere mensen in een bedrijf over psychologische kennis beschikken en elkaar in de gaten houden, dan kan dat indirect tot betere beslissingen leiden.”

Maar volgens Kahneman is de belangrijkste les dat we realistisch moeten zijn in onze verwachtingen. „Ik bestudeer dit soort problemen nu vijftig jaar en ik geloof niet dat ik veel beter geworden ben in mijn intuïtieve denken. Ik maak nog altijd dezelfde fouten als toen ik begon.”