De stabiliteit van Italië staat op het spel

Referendum Italië Over het referendum dat zondag in Italië plaatsvindt, wordt veel gezegd. Waar gaat het eigenlijk om? 5 vragen en antwoorden.

Italianen staan in Pontassieve, vlakbij Florence, in de rij om hun stem uit te brengen. Foto Reuters/Paolo lo Debole.

1. Waarom is dit een belangrijk weekend voor de EU?

Zondag zijn in twee Europese landen stemmingen waar eurosceptische partijen hun hoop op gevestigd hebben. In Oostenrijk kan de extreemrechtse kandidaat Norbert Höfer tot president worden gekozen. Zijn partij FPÖ is tegen de Europese Unie. Italië houdt een referendum waar premier Renzi zijn lot aan verbonden heeft. Mocht hij aftreden, dan kunnen nieuwe verkiezingen leiden tot een zege van de eurosceptische en populistische Vijfsterrenbeweging, die een referendum over de euro wil.

2. Waarover stemt Italië?

Over een reeks grondwetswijzigingen, onder meer over de Senaat en de verhouding tussen nationale en regionale overheid. De Senaat heeft in Italië dezelfde bevoegdheden als de Kamer van Afgevaardigden. Het voorstel behelst: minder senatoren (100 in plaats van 315) en andere selectie (niet direct maar getrapt gekozen). Verder zou de nationale overheid bevoegdheden (infrastructuur, energie) overnemen van regionale overheden, in het streven naar uniforme regels. Renzi moest dit referendum uitschrijven omdat hij in het parlement geen tweederde meerderheid haalde. De uitslag is bindend, ongeacht de opkomst.

3. Wat zijn de bezwaren?

Een deel van het nee kamp zegt simpelweg nee tegen premier Renzi. De kritiek op het plan voor de nieuwe Senaat luidt vooral dat het getrapt kiezen, zoals ook in Nederland wordt gedaan, niet democratisch is. Bovendien bestaat de vrees dat één partij met een relatief klein aantal stemmen, zeg tussen de 30 en 35 procent, onevenredig grote macht krijgt. Deze zomer werd namelijk al een nieuwe kieswet voor het Huis van Afgevaardigden aangenomen. Die geeft een zetelmeerderheid aan de grootste partij door een zetelbonus. Een minder sterke controlerende macht voor de Senaat zou voor nog minder checks en balances zorgen.

4. Wat vrezen de financiële markten?

Op de korte termijn politieke instabiliteit. De spread, de renteopslag in vergelijking met Duitsland, is al opgelopen tot tegen de 200 punten, meer dan die voor Spanje. Rome vertrouwt erop dat de Europese Centrale Bank zal helpen de spread onder controle te houden. Er is ook zorg over een aantal Italiaanse banken. Die hebben forse kapitaalinjecties nodig. Vooral de Monte dei Paschi di Siena, de derde bank van het land, wankelt. Bovendien vrezen de financiële markten nieuwe verkiezingen.

5. Moet Renzi weg als het nee wint?

Nee. maar bij een duidelijke nederlaag is politiek niet voorstelbaar dat hij aanblijft. Als het nee met een miniem verschil wint, zou Renzi zijn ontslag kunnen aanbieden aan de president en zou die dat kunnen weigeren – de meerderheid van Renzi’s Democratische Partij in de Kamer staat bij dit referendum niet op het spel, en zijn tegenstanders zijn verdeeld en hebben geen alternatief plan opgesteld.