De eerste tolheffing die meer kost dan oplevert

Tolwegen Duitsland mag van Brussel tol heffen op de snelwegen, maar het verzet tegen de plannen groeit in binnen- en buitenland. Wordt de tol niet zo laag dat die uiteindelijk niks oplevert?

De tolheffing die aanvankelijk alleen voor buitenlandse automobilisten bestemd was, geldt straks voor alle weggebruikers. Foto Hollandse Hoogte

De kans dat er op de Duitse Autobahn een tolheffing voor personenauto’s komt is wel toegenomen, nu Duitsland hierover donderdag een akkoord heeft gesloten met de Europese Commissie. Maar of het er ook werkelijk van komt, blijft onzeker.

Niet alleen gaan Nederland, Oostenrijk en mogelijk nog andere landen de rechtmatigheid van de heffing aanvechten bij het Europese Hof van Justitie. Maar ook in Duitsland zélf bestaan grote twijfels over de zin van deze maatregel. In politiek Berlijn, en zelfs binnen de regeringscoalitie van bondskanselier Merkel, wordt hier en daar met onverholen afkeer over de tol gesproken.

„Met mij zal er geen tol voor personenauto’s komen”, bezwoer Merkel zélf nog in de verkiezingscampagne van 2013. Maar nu heeft ze volgens Der Spiegel het beslissende duwtje gegeven om de Europese Commissie met invoering te laten instemmen.

Zusterpartij

„Wil je die tol?”, zou Commissie-voorzitter Juncker Merkel hebben gevraagd, toen hij begin september in het Kanzleramt op bezoek was. Merkel zou bevestigend hebben geantwoord. Niet omdat ze opeens was gaan geloven dat de heffing een goed idee was. Maar omdat ze hoopte zo de relatie te verbeteren met de CSU, de Beierse zusterpartij van Merkels CDU. Sinds 2013 werpt de CSU zich op als grote pleitbezorger van wat aanvankelijk een tolheffing voor alleen buitenlanders moest worden – wat onder EU-recht verboden is. Verkeersminister Dobrindt (CSU) maakte invoering van de tol tot zijn persoonlijke missie.

De relatie tussen Merkel en de CSU is ernstig verslechterd door de vluchtelingencrisis, en behoeft dringend verbetering. De Beierse partij geeft Merkel de schuld van de grote toestroom van vluchtelingen naar Duitsland, alleen al 890.000 in 2015. Al maanden eist de CSU dat er een bovengrens wordt gesteld aan het aantal vluchtelingen dat het land per jaar opneemt. Maar Merkel heeft dat steeds stellig afgewezen.

Haar steun voor het tolplan zou bedoeld zijn als gebaar van verzoening naar de CSU. Ze heeft de CSU nu op de lange weg naar de tolheffing „een etappezege” gegund, zoals het akkoord tussen Dobrindt en de Europese Commissie in de Duitse pers wordt genoemd. Het lijkt echter uitgesloten dat de tol nog voor de Bondsdagverkiezingen kan worden ingevoerd.

Om te beginnen moet Dobrindt nu coalitiepartner SPD nog overtuigen het compromis te accepteren. De minister van Verkeer van Nedersaksen, Olaf Lies (SPD), heeft zijn partijgenoten opgeroepen om de invoering te blokkeren. Ook de Bundesrat, de Duitse Eerste Kamer, moet nog met het plan instemmen.

Volgens het akkoord met Brussel kan Duitsland de tol invoeren, als auto’s met een ‘schone motor’ (geringe uitstoot van schadelijke stoffen) worden bevoordeeld. Afhankelijk van cilinderinhoud en uitstoot zal een vignet voor tien dagen tussen de 2,50 en 20 euro gaan kosten. Het idee dat de tol alleen voor buitenlanders zou gelden is verlaten. Maar Duitsers worden gecompenseerd door een lagere motorrijtuigenbelasting, en het schoonste type auto profiteert het meest van die belastingverlichting. Linkse partijen vrezen dat bezitters van oude modellen zo voor hogere kosten moeten opdraaien dan degenen die zich een nieuwe, schonere auto kunnen veroorloven.

Dwaalweg

Dobrindts bedoeling was met de opbrengst het achterstallig onderhoud aan de snelwegen aan te pakken. Maar de tarieven die met Brussel zijn overeengekomen, zijn veel lager dan in het aanvankelijke plan. Omdat voor de uitvoering bovendien een heel bureaucratisch apparaat moet worden opgezet, vrezen sommigen dat de uiteindelijke opbrengst gering zal zijn, of zelfs dat Duitsland het eerste land wordt waar tolheffing meer kost dan oplevert. „Een dwaalweg” en „pure symboolpolitiek”, noemt de Süddeutsche Zeitung de heffing. En Die Welt schrijft dat buitenlandse automobilisten weliswaar formeel niet gediscrimineerd worden, maar in de praktijk wel degelijk. „Dit is geen fraaie oplossing.”