Cultuur

Interview

Interview

Foto Reuters

Kan een rouwende Noord-Ierse vader de Brexit blokkeren?

Raymond McCord, vader in rouw

De hoogste rechter behandelt deze week de explosieve zaak van de rouwende Noord-Ierse vader Raymond McCord. Een staatkundige crisis dreigt. „Wij tellen niet mee in de afwegingen van mevrouw May.”

Toen Raymond McCord hoorde dat zijn zoon ’s nachts met blokken beton was doodgeslagen door protestantse paramilitairen in Belfast, wist hij niet dat zijn strijd voor gerechtigheid nog twintig jaar zou duren.

En al helemaal niet dat die zaak, in 1997 begonnen in Noord-Ierland, vervlochten zou raken met de toekomst van het Verenigd Koninkrijk: in of buiten de Europese Unie.

McCords tocht langs Britse instellingen is tot nu toe vruchteloos gebleken. Een Brexit en daarna het mogelijk opzeggen van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens zou hem ook van zijn laatste hoop beroven, vreest hij. „Dan kan ik niet meer terecht bij het Europees Hof in Straatsburg”, zegt McCord op een bankje in de kille hal van de Royal Courts of Justice in Belfast.

Vanaf maandag bepleit hij daarom zijn zaak bij het Supreme Court in Londen, de hoogste Britse rechtbank, die zich met constitutionele kwesties bezig houdt.

Zijn standpunt: het Goede Vrijdagakkoord, dat in 1998 een einde maakte aan de Troubles en Noord-Ierland een grote mate van soevereiniteit gaf, betekent dat een Brexit zonder toestemming van de Noord-Ieren niet mogelijk is. Juist de Noord-Ieren kozen er bij het referendum in juni in meerderheid voor om het Britse EU-lidmaatschap niet op te zeggen.

Raymond McCord:

„Niemand neemt het moordonderzoek serieus, de politie niet, de regering niet. Europa is mijn enige kans.”

Megazitting

McCord is niet de enige die voor het Supreme Court verschijnt, dat vanaf maandag bijeenkomt voor een megazitting van vier dagen die geheel op tv wordt uitgezonden. Het is voor het eerst dat het nieuwe hof – in 2009 opgericht – in volledige samenstelling van elf rechters bijeen is: tien Lords en één Lady.

Vorige maand oordeelde een lagere rechtbank dat de regering van Theresa May een Brexit niet zonder toestemming van het landsparlement in Westminster in gang kan zetten. Die zaak was aangespannen door Gina Miller, een mediagenieke zakenvrouw. De regering gaat nu in beroep tegen de uitspraak.

Ook de regeringen van Wales en Schotland – waar evenmin een meerderheid vóór Brexit was – hebben zich bij de zaak gevoegd. Het bonte gezelschap toont aan hoe ingewikkeld Brexit is. Uitspraak volgt pas in het nieuwe jaar, maar als het Supreme Court McCord en de zijnen gelijk geeft, dreigt een staatkundige crisis in het Verenigd Koninkrijk.

image-20161104-25356-wae21a

Die draait om de vraag of een meerderheid van kiezers in Engeland aan Schotland en Noord-Ierland hun wil kunnen opleggen. Maar ook de reputatie van de rechterlijke macht staat op het spel. Toen Gina Miller vorige maand van de rechtbank gelijk kreeg in haar zaak tegen premier May, werden de drie betrokken rechters van het High Court door de populistische Daily Mail uitgemaakt voor Vijanden van het Volk. Dat ‘volk’ had zich immers vóór Brexit uitgesproken. Wie dachten ze wel dat ze waren?

Deze thema’s komen samen in de zoektocht van Raymond McCord naar gerechtigheid voor de moord op zijn 22-jarige zoon, wiens lichaam in een verlaten steengroeve werd gevonden. „Hij was zo toegetakeld dat wij hem in een gesloten kist hebben begraven”, zegt hij.

Kort voor zijn dood was Raymond junior in de haven van Belfast aangehouden met een lading wiet, die hij had meegenomen uit Schotland. Hij had de drugs gesmokkeld in opdracht van de Ulster Volunteer Force (UVF), een paramilitaire organisatie, waarvan hij lid was geworden. In de nadagen van de Troubles verlegden de milities – zowel aan protestantse zijde, zoals de UVF, als aan katholieke zijde, zoals de IRA – hun politieke doelen naar de criminaliteit.

De commandant van Raymond junior was boos dat de drugs, waarde vijftigduizend pond, in beslag waren genomen en gaf opdracht hem te doden.

De politie zocht de zaak niet uit, liet verdachten lopen. McCord voerde acties, benaderde bekende agenten, diende klachten in. Uiteindelijk kreeg hij het voor elkaar dat politieombudsman Nuala O’Loan een onderzoek begon. In 2007 kwam ze met haar rapport.

Smerige maffia

De meest schokkende conclusie van de umbudsman: de UVF-commandant was een betaalde informant van Special Branch, de inlichtingendivisie van de Noord-Ierse politie. Vader McCord is er daarom van overtuigd dat hij wordt tegengewerkt.

„De politiek zegt dat het beter is het verleden te laten rusten. Maar mijn zoon is geen slachtoffer van politiek geweld, maar van een smerige maffia. Waarom zouden zijn moordenaars niet terecht moeten staan?”

0312ZATmccord1

Hij doelt op een besluit, eerder dit jaar, van de Noord-Ierse premier Arlene Foster, van de protestantse Democratic Unionist Party (DUP), om voorlopig geen geld vrij te maken voor grootschalig onderzoek naar tachtig moorden tijdens de Troubles.

Zowel het republikeinse Sinn Féin als de unionistische DUP houdt ‘hun’ paramilitairen de hand boven het hoofd, zegt hij. „Terwijl deze terroristen de gruwelijkste dingen hebben gedaan. Niet anders dan Islamitische Staat.”

Alleen als onderdeel van de EU kan Noord-Ierland ooit een normale, verenigde samenleving worden, denkt hij. „Duitsland en Frankrijk respecteren elkaar en staan elkaar niet meer naar het leven.”

Zelf kent hij nog het Noord-Ierland van vroeger. Hij groeide op in Rathcoole, in de jaren vijftig van de vorige eeuw een nieuwe wijk met veel sociale woningbouw ten noorden van hoofdstad Belfast. Hij was protestants, maar voetbalde net zo goed met katholieken. Zelfs een tijdje in een elftal met Bobby Sands, de latere IRA-martelaar.

Beeld Wikimedia

Beeld Wikimedia

Toen brak eind jaren 60 de burgeroorlog uit: een tijdperk van verdeeldheid, sektarische moorden, bomaanslagen, executies, represailles, traangas en militair geweld, dat dertig jaar zou duren. McCord werd lasser en uitsmijter; Bobby Sands stierf in 1981 na een hongerstaking van twee maanden in de gevangenis. Nog steeds lacht hij je toe op een muurschildering aan Falls Road.

Dankzij de EU is de grens tussen Ierland en Noord-Ierland praktisch verdwenen. Noord-Ierland is onderdeel van het Verenigd Koninkrijk, zoals de unionisten willen. Maar de integratie met de Ierse Republiek is tegelijkertijd maximaal, omdat beide gebieden deel van de Europese Unie zijn. „Veel nationalisten accepteren dat dit de best haalbare oplossing is”, zegt McCord.

Maar als Brexit doorgaat wordt de Iers-Noord-Ierse grens weer een buitengrens van de EU. Door Brexit zal de steun voor hardliners die een verenigd Ierland willen toenemen, vreest McCord. „Zij zullen weer meer jongeren inlijven. De unionistische paramilitairen gaan dan ook werven”.

Dus gaat McCord Brexit in de rechtszaal bevechten. Hij heeft geen vertrouwen dat premier Theresa May Noord-Ierland serieus neemt. „Wij zijn maar met 1,8 miljoen, hebben geen grote industrie, geen grote banken. Wij tellen niet mee in de afwegingen van mevrouw May.”

Bij het Britse Supreme Court komen was niet eenvoudig. In eerste aanleg werd zijn zaak verworpen door rechters in Belfast. McCord wilde toen ongekend snel in hoger beroep bij de hoogste rechter van het land. Om dat voor elkaar te krijgen moest hij weer een zaak in Belfast aanspannen.

‘Aansteller en querulant’

In de hal van het gerechtshof krijgt hij schouderklopjes van bekenden. Maar er zijn genoeg Noord-Ieren die McCord een aansteller vinden, uit op aandacht en geld, zoals altijd. Hij wilde de politiek in, maar zette niet door. Hij wilde voorzitter worden van de onderzoekscommissie naar de moord op zijn zoon en procedeerde toen hij werd afgewezen. Sommigen zien hem als een querulant. In 2011 werd hij veroordeeld tot drie jaar voorwaardelijk voor uitkeringsfraude. Anderen zien in hem een een beroepsactivist die van geen ophouden weet.

De negende november is al negentien jaar de moeilijkste dag van het jaar. Dan bezoekt Raymond McCord met zijn ex-vrouw het graf van hun zoon. Ze leggen bloemen.

Brexit is een historische gebeurtenis. Maar voor Raymond senior zal het altijd om Raymond junior gaan.

„Iedereen die ooit een kind heeft verloren weet: zulk verdriet slijt niet.”