Poetin: Rusland zoekt vrienden, geen vijanden

Troonrede Poetin

In zijn jaarlijkse toespraak deed de Russische president Poetin een handreiking naar de VS en gaf hij zijn eigen mensen er van langs. De problemen zitten in Rusland zelf, en alleen Rusland kan ze oplossen.

Foto AP

Het land moet op de schop en zich voorbereiden op een belangrijk jaar. Dat was de boodschap die Poetin de Russische politieke elites donderdag in de maag splitste. In de imposante Sint Georgi-Hal in het Grote Paleis van het Kremlin hield de Russische president zijn jaarlijkse State of the Union voor een publiek van parlementariërs, senatoren, religieuze en maatschappelijke leiders.

Vooraf had Poetins woordvoerder Dmitri Peskov de spanning opgevoerd door te hinten dat de rechtstreeks uitgezonden speech dit jaar „totaal anders” zou zijn qua inhoud, maar „met behoud van Poetins eigen kern”. Dat voedde speculaties dat de president zou gaan spreken over de slechte betrekkingen tussen Rusland en het Westen . Maar wie op dat vlak een knetterende toespraak verwachtte, kwam bedrogen uit. Poetin stipte de dreiging van een nieuwe ‘Koude Oorlog’ aan, maar liet zich niet uit over kwesties als de Russische militaire interventie in Syrië of het Oekraïense vredesproces.

In plaats daarvan kwam de fit ogende Poetin met een handreiking naar de aanstaande regering van Donald Trump in Washington en zei hij „te willen geloven in de mogelijkheid om betrekkingen aan te halen”, niet alleen in het belang van de Amerikanen en Russen, maar die van internationale stabiliteit en veiligheid. Indien Rusland en de VS falen in hun toenadering – en daar werd de toon toch even dreigend – zou een „wereldcatastrofe” niet uit te sluiten zijn.

De hele toespraak van Poetin:

Aan Rusland zal het niet liggen, aldus Poetin: „Wij zoeken geen vijanden en we hebben die nooit gezocht. Wij hebben vrienden nodig.” Daarbij herhaalde Poetin nadrukkelijk dat Rusland een dialoog wenst op basis van gelijkwaardigheid en geen orders accepteert van buitenaf. Voor het overige hield hij zich op de vlakte. Over Turkije, in zijn vorige rede nog een belangrijk punt, repte hij met geen woord. Wel noemde hij het belang van goede betrekkingen met China.

De toon van de speech is niet vreemd: Rusland wacht in 2017 een sleuteljaar waarin de presidentiële verkiezingen worden voorbereid. Maar belangrijker nog is de historische context: in 2017 is het honderd jaar geleden dat Russische bolsjewieken onder leiding van Lenin de Russische Revolutie inluidden. In zo’n belangrijk jaar moet het land er netjes bij liggen.

Voor de goede verstaander – en daarmee zat de 61-meter lange ontvangstzaal vol – bevatte Poetins vijf kwartier durende betoog wel degelijk een waarschuwing. In niet mis te verstane bewoordingen maakte hij duidelijk dat hij serieuze hervormingen verwacht, en dat schandalen in de sfeer van corruptie en machtsmisbruik niet langer worden getolereerd.

De afgelopen maanden gaven enkele opzienbarende stafwisselingen al een voorproefje van Poetins plannen: met het vertrek van enkele vertrouwelingen en een stevige verjonging van zijn apparaat wil Poetin zijn derde presidentiële termijn veiligstellen. Daarin paste het overwegend economische en sociale betoog: een onvervalst verkiezingspraatje. En aan de reacties op Twitter te zien, zagen veel Russen het ook als zodanig.

De wetshandhavende instanties, waarvan velen present, nam Poetin stevig op de korrel: aan het ongestraft leegroven van bedrijven en het oppakken van ondernemers moet een eind komen. Bij eerlijke rechtspraak zijn niet alleen het noodlijdende ondernemingsklimaat en de werkgelegenheid gebaat, maar ook de nationale veiligheid, zo benadrukte hij. Zelfs de herinnering aan het dopingschandaal, dat tijdens de Olympische Spelen werd blootgelegd, bleef de toehoorders niet bespaard.

Samengevat: de problemen zitten in Rusland zelf, en alleen Rusland kan ze oplossen.

Het publiek, dat op gezette tijd keurig, maar weinig enthousiast applaudisseerde, vormde een afspiegeling van het Rusland dat Poetin voor ogen heeft. Van corruptie verdachte functionarissen, waaronder de onlangs ontslagen minister van Economische Zaken Oeljoekajev, schitterden in afwezigheid. Daarentegen was Poetins vaste team nog bijna voltallig: vertrouwelingen als premier Medvedev, buitenlandadviseur Vladislav Soerkov, en patriarch Kirill zaten netjes vooraan.