Opinie

Met zo’n establishment heb je geen populist meer nodig

De ‘nieuwe patriotten’ kraaien victorie en de rest staat erbij en kijkt ernaar. Zo komt het nooit goed, betoogt .

Met Donald Trump heeft Amerika een man tot president gekozen die als eerste buitenlandse machthebber de teruggetreden UKIP-leider Nigel Farage ontvangt. Zelfs de Britse regering, die zich op Brexit voorbereidt, was not amused. In Europa blijft het establishment hopen dat dit slechts een voorfilm is en dat de hoofdfilm beter zal zijn. De ‘nieuwe patriotten’ kraaien victorie en je hebt allerlei eurosceptici die vaststellen dat zij dit allemaal al hebben voorzien en dat ook de euro niet zal overleven.

Let wel, deze geluiden komen uit rechts-conservatieve hoek, dat vroeger voor een eensgezind Westen pleitte. De NAVO gold als de kern van de Europese veiligheid, wat ook door Moskou zo wordt gezien. Niet voor niets maakt Poetin zich druk over het opschuiven van het bondgenootschap in oostelijke richting en wilden de Oost-Europese landen graag NAVO-lid zijn. Dat ging aan hun EU-lidmaatschap vooraf. Maar de bordjes zijn verhangen. Binnen een half jaar kozen de Britten voor vertrek uit de EU, was er een (mislukte) coup in Turkije en stemde boos Amerika voor een bewonderaar van Poetin die het Westen moet gaan leiden. Je zou denken dat atlantici in de hoogste staat van paraatheid verkeren.

Bij een bezoek aan het NAVO-hoofdkwartier in Brussel was daar weinig van te merken. Er zijn wel zorgen, maar die gaan over budgetkwesties, niet over de vraag of de NAVO na de koerswijzigingen in VK, Turkije en VS nog een geloofwaardig bondgenootschap is. Eerder bestaat er meewarigheid over de EU, waar alleen Belgen en Luxemburgers plannen maken voor een Europees leger. Op nieuwe hoofdkwartieren zit niemand te wachten. Overigens komt er in Brussel wel een nieuw hoofdkantoor, van de NAVO, aan de andere kant van de straat, dat in het komende crisisjaar 2017 feestelijk in gebruik genomen moet worden.

Het bondgenootschap bestaat dan 68 jaar, wat doet denken aan de nooit voltooide roman Mann ohne Eigenschaften, waarin Robert Musil de toestand van het Habsburgse rijk beschrijft dat zich op het zeventigjarig jubileum van keizer Franz-Joseph voorbereidt. Het is bijna een cliché om in de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie een proefstation te zien voor het Europa van nu, maar de parallellen dringen zich op. Merkel schijnt onder de indruk te zijn van The Sleepwalkers, een bestseller waarin historicus Christopher Clark de opmaat naar 1914 schetst. Tegelijk lijkt Angela de enige die niet slaapwandelt; de rest van de westerse leiders wil van geen apocalyps weten en ook voor vertrekkend president Obama gaat morgen weer de zon op. Maar het Westen zoals we dat kenden, bestaat niet meer, een constatering die na 8 november ook alweer cliché is. Het gaat hard met de wereldondergang, alsof we die beter de baas kunnen door er alvast aan voorbij te denken.

Zo meent Frits Bolkestein dat het huidige Europa onhoudbaar is. Hij ziet de euro als mislukt en wil ermee kappen. Menigeen prijst zijn realisme. Bolkestein steekt zijn kop tenminste niet in het zand. Toch heb ik moeite met zijn analyse, niet alleen omdat hijzelf met de komst van de euro heeft ingestemd en dat onomkeerbare besluit nooit werkelijk heeft verdedigd, maar ook omdat de euro pas echt is mislukt als Frankrijk of Duitsland ermee stoppen. Het is de vraag of je moet speculeren op het einde van een muntunie waarvan vaststaat dat die met megaonzekerheden gepaard zal gaan. Een nieuwe monetaire storm, wie zit daar nu op te wachten? Vooralsnog hebben alle kiezers in de eurozone, zelfs de Griekse, zich aan de euro vastgeklampt, wat ook voor Nederlandse, Franse en Duitse kiezers in 2017 een strohalm mag zijn.

Ik zie niet wat er realistisch aan is om nu al een voorschot te nemen op een ramp die nog kan worden afgewend. Nog minder begrijp ik al die ‘realisten’ die doen alsof de verkiezing van Trump, de vervreemding van Turkije, en de Brexit de NAVO niet raken. Menigeen staat sceptisch tegenover Merkel, die haar houdbaarheidsdatum zou hebben overschreden. Maar was verankering van Duitsland binnen stevige westerse instituties geen geloofsartikel in de Nederlandse politiek? Was balkanisering van Europa niet de grote schrik? Nu lijkt ook bij ons de Sinatra-doctrine te gelden, waarbij iedereen zijn eigen weg gaat. Fijn voor het geknechte Oostblok in de jaren tachtig, een ernstig dwaalspoor voor het vrije Westen in het hier en nu. Hoog tijd voor morele herbewapening, waarbij het democratische kamp herontdekt waartoe het op aarde is.