Hollande zet Franse politiek op stelten

Presidentsverkiezingen 2017

President Hollande gaat de strijd in zijn diep verdeelde partij uit de weg: hij wil geen kandidaat zijn voor een tweede ambtstermijn.

François Hollande is geen kandidaat voor een tweede termijn als president van Frankrijk. In een korte televisietoespraak zei hij donderdagavond tot veler verrassing dat hij de risico’s van een kandidatuur te groot vindt. „Het gaat niet om een persoon, maar om de toekomst van een land”, zei hij live vanuit het Élysée.

Niet eerder in de in 1958 begonnen Vijfde Republiek zag een president af van een herverkiezingscampagne. Maar al maanden staat de in 2012 aangetreden socialist er in peilingen dramatisch voor. Nog maar 4 procent van de Fransen zei in oktober tevreden met hem te zijn en ook zijn eigen partij is tot op het bot verdeeld over de koers van de naar het politieke midden opgeschoven president. Wilde Hollande kandidaat zijn, dan moest hij in januari meedoen aan open voorverkiezingen: een unicum. De kans was groot dat hij daarin verslagen zou worden door een van de kandidaten van de linkerpartijvleugel.

Juist afgelopen weekend waarschuwde Hollandes premier Manuel Valls voor versplintering op links. En dat was niet voor het eerst. Hij constateerde „ontreddering” na de publicatie van een iets al te openhartig interviewboek met de passende titel Een president zou dat niet moeten zeggen. De publicatie daarvan was een breekpunt, zelfs voor de trouwste steunpilaren van de president. Met het boek heeft hij volgens hen het presidentschap schade toegebracht.

Valls kandideert wellicht zichzelf

Valls sloot niet uit zichzelf te kandideren. „Geconfronteerd met (…) het idee dat links geen enkele kans heeft, wil ik het mechanisme breken dat ons naar het verlies leidt”, zei hij.

Maar terwijl politieke waarnemers maandag Valls’ ontslag verwachtten, kwam hij er tijdens de wekelijkse lunch met de president zonder kleerscheuren vanaf. In dat gesprek zou Hollande zijn premier al hebben ingelicht, melden Franse media ’s avonds. De verwachting is dat Valls zich alsnog kandideert en terugtreedt als premier om zijn handen vrij te hebben.

„Als socialist”, zei Hollande donderdagavond, „kan ik niet accepteren dat links uit elkaar valt.” Maar dat is wel wat leek te gebeuren. Twee van zijn oud-ministers die zich niet in zijn „sociaal-liberale” hervormingskoers konden vinden, hebben zich voor de primaire aangemeld. Ex-minister van Economie Emmanuel Macron is kandidaat buiten de partij om. Daarnaast heeft de groene partij inmiddels een eigen kandidaat, net zoals de Parti Radical de Gauche, een gewoonlijke coalitiepartner van de socialisten, en de uiterst linkse Parti de Gauche van Jean-Luc Mélenchon.

Tegenover de rechtse kandidaat François Fillon en Marine Le Pen van het Front National zou geen van de linkse kandidaten genoeg stemmen halen om bij de presidentsverkiezingen in 2017 de tweede kiesronde te halen. „Het draait bij mij slechts om het belang van het land”, zei Hollande, die voor zijn aantreden bekend stond als een van de fijnste kenners van het Franse politieke landschap. „De uitoefening van de macht heeft me niet van mijn luciditeit beroofd.”

Met zijn besluit veegt hij alle prognoses voor 2017 van tafel. Al maanden stoomden Franse media het land klaar voor een herhaling van de strijd tussen Hollande en zijn ‘favoriete tegenstander’ Sarkozy. Maar beiden zijn nu uit de race. Of het de hervormer Valls, anders dan Hollande, wel lukt om links te herenigen is de vraag. Hij noemde Hollandes keus „het besluit van een staatsman”.

In zijn toespraak somde Hollande de successen van zijn door economische tegenslag en terrorisme gedomineerde presidentstermijn op: de begroting is op orde, hij heeft Frankrijk met het homohuwelijk „meer vrijheden” gegeven en de werkloosheid daalt. Fillon en Mélenchon vinden dat Hollande door zich niet te kandideren toegeeft dat zijn presidentschap een „mislukking” was.