Cultuur

Interview

Interview

Foto AFP

Hoe de Franse katholiek wakker werd

Laurent Bouvet

Fillon dankt zijn verkiezing tot Franse presidentskandidaat aan kiezers die hechten aan traditionele waarden, zegt politicoloog Bouvet. „De enorme mobilisatie tegen het homohuwelijk, was voor deze groep een reveil.”

De demonstraties tegen het homohuwelijk in Frankrijk in 2012 en 2013 waren niet de laatste stuiptrekkingen van een met uitsterven bedreigd volksdeel. Het katholieke protest bleek de „essentiële katalysator” voor een nieuwe politieke betrokkenheid van „lang onzichtbare waardenstemmers”, zegt politicoloog Laurent Bouvet, auteur van het boek Insécurité culturelle, over de toenemende „culturele onzekerheid” van Fransen in een veranderende wereld. Daar heeft oud-premier François Fillon, die zondag werd aangewezen als presidentskandidaat van de centrum-rechtse Les Républicains, van geprofiteerd.

En dat was al op de uitslagenavond te zien. Zijn campagneteam was er niet blij mee, maar kopstuk Frigide Barjot van het anti-homohuwelijkprotest stal de show op Fillons overwinningsfeestje. Een organisatie die voortkwam uit haar Manif pour tous had 9.000 mensen ingezet om Fillon de laatste weken in conservatieve kringen te promoten. Fillons woordvoerster, parlementslid Valérie Boyer, liet zich in een studio van de publieke televisie die avond interviewen met ostentatief een kruisje om haar nek: in de Franse seculiere ideologie niet mis te verstane symboliek, die op sociale media direct bekritiseerd werd.

De stem voor Fillon was ook een klassenstem, tegen de bling-bling van Sarkozy

Fillon wil het homohuwelijk niet terugdraaien, maar adoptie door homostellen moeilijker maken. „Er is geen recht op het hebben van een kind”, schrijft hij in zijn boek Faire. Hoewel hij „persoonlijk” tegen abortus is, belooft hij de wetgeving niet te veranderen. „Mijn Frankrijk moet het gezin en zijn waarden verdedigen”, zei hij eerder. Voor Bouvet is Fillons succes „het ideologische eind van een sinds 1968 door links gedomineerd tijdperk”.

Zo gelovig is Frankrijk toch niet?

„Nee, het aantal mensen dat praktiserend religieus is, neemt al jaren af en is bijna nergens in de westerse wereld zo klein als in Frankrijk. We zien de heropleving van een cultureel katholicisme, een waardenkatholicisme. Vooral in bepaalde regio’s hecht een groot deel van de bevolking nog zeer aan traditionele waarden. Openstelling van het huwelijk, homoseksualiteit en abortus liggen moeilijk. Dit electoraat stemt traditioneel rechts, maar roert zich nooit heel actief. Begin jaren tachtig was er een opleving met demonstraties voor behoud van het katholieke privéonderwijs, maar daarna werd het stil. De enorme mobilisatie tegen het homohuwelijk, van ook veel jonge katholieken, is voor deze groep een reveil geweest.”

Wat zien zij in Fillon?

„Ze herkennen zich in hem, het is een keuze voor hun identiteit. Op rechts zijn lang geen kandidaten geweest die zo dicht tegen dit katholieke Frankrijk aanstonden. Giscard d’Estaing [president van 1974-1981] was niet alleen economisch liberaal, maar ook op maatschappelijke vraagstukken. Chirac [1995-2007] en Sarkozy [2007-2012] waren al helemaal geen katholieke conservatieven. Fillon wil een terugkeer naar oude Franse waarden en dat spreekt aan. Maar het is een stem die sociologisch zeer specifiek is: vooral oudere mensen in de provincie en de bourgeoisie ten westen van Parijs stemden op hem. Het is daarmee ook een klassenstem, tegen de bling-bling van Sarkozy.”

Wordt dat niet moeilijk in 2017?

Met dit economische programma wordt het tegen Marine Le Pen echt lastig voor Fillon

„Ja. Het electoraat dat zich nu achter Fillon heeft geschaard, is totaal niet representatief voor Frankrijk. Het staat ver van het electorat populaire, de stem van arbeiders, werknemers en jongeren uit volksere milieus. En dat weegt in Frankrijk nog zwaar. Met zijn economisch zeer liberale programma is Fillon bepaald geen representant van het sociaal-katholicisme dat zich bezighoudt met hulp aan de allerarmsten. De vraag is of hij in staat is breder te mobiliseren dan zijn natuurlijke achterban.”

Dus zijn kansen zijn beperkt?

„Hij zou de tweede kiesronde moeten kunnen halen, maar als hij vervolgens tegenover Marine Le Pen staat, dan wordt het met dit economische programma echt lastig. Marine Le Pen weet dat volksere electoraat goed te mobiliseren, zeker als zij het opneemt voor de rol van ambtenaren en de staat. Met Fillon ontstaat ook meer ruimte voor een linkse kandidaat.”

En de waarden? Marine Le Pen heeft niet tegen het homohuwelijk gedemonstreerd.

„Het Front National is over dit soort thema’s verdeeld: er is een groot verschil tussen het bijna linkse programma van Marine Le Pen in het noorden en de katholiek-rechtse achterban die haar nichtje Marion in Zuid-Frankrijk bedient. Voor het eerst zullen in 2017 maatschappelijke onderwerpen als gezin en het huwelijk, naast zaken als culturele identiteit, grenzen en de rol van de islam, een rol gaan spelen. Je hebt katholieken die het voor de islam opnemen uit naam van het humanisme, maar ook mensen die de islam totaal onverenigbaar vinden met de Franse manier van leven. Juist omdat we hier geen ervaring mee hebben, is het nog te vroeg om te zeggen hoe de breuklijnen zich gaan aftekenen.”