‘Het touwtje uit de brievenbus is weg’

Wat heeft Terlouw gezegd? Zendtijd voor een politicus in ruste: Jan Terlouw (85) hield woensdag een tv-preek over verdwenen vertrouwen die bij veel kijkers een snaar raakte.

Voormalig D66-leider Jan Terlouw hield woensdag in tv-programma De Wereld Draait Door een bevlogen betoog tegen de verwoesting van de aarde en voor herstel van het vertrouwen tussen mensen. Hij kreeg deze „zendtijd voor politieke grand old men”, aldus presentator Matthijs van Nieuwkerk, voor zijn 85ste verjaardag. Uit het hoofd stak Terlouw een glashelder verhaal af, dat hem een lang applaus opleverde. Ook op sociale media bleek de oud-minister en kinderboekenschrijver veel mensen te hebben geraakt.

Terlouw gebruikte de metafoor van het touwtje dat in de jaren vijftig uit elke brievenbus hing; mensen konden zo bij elkaar binnenlopen. Nu is dat vertrouwen weg – in de politiek, in elkaar. Hij citeerde ondernemers: „Wat ik vroeger met een handdruk bekrachtigde, moet nu met vijf contracten.” En: „Als ik nu een brug moet bouwen, heb ik meer juristen nodig dan ingenieurs.”

Wat zei Terlouw nog meer?

Over de wederopbouw: „We hadden natuurlijk kritiek op de regering, vonden dat dingen anders moesten, maar we wantrouwden haar niet. De regering had moreel gezag in die tijd.”

Nu ziet hij een overheid die de bevolking niet vertrouwt. „Alles wordt dichtgeregeld. Als de burgers zich maar keurig aan de regeltjes houden, is het oké. Een eigen initiatief, eigen verantwoordelijkheid nemen, wordt helemaal niet meer op prijs gesteld.” Omgekeerd geldt: „De burgers vertrouwen de politiek ook niet meer.”

Hij gaf voorbeelden: „Er zijn zes fracties in de Kamer – zes! – van mensen die uit hun eigen programma en fractie zijn gestapt en zijn blijven zitten. Wat denk je dat de bevolking daarvan vindt? Dan zegt die bevolking: de politiek is onbetrouwbaar.”

Hij wees op de nieuwe Amerikaanse president: „Trump heeft een schandalige, platvloerse campagne gevoerd. Hij heeft vrouwen beledigd, hij heeft andere groepen beledigd. [...] Hij ontkent dat er een klimaatprobleem is, terwijl wetenschappers dat al twintig jaar weten en terwijl een jaar geleden in Parijs bijna tweehonderd landen dat hebben bevestigd, waaronder de VS. ‘Nee, nee, nee’, zegt Trump, ‘er is geen klimaatprobleem.’ Hij weet natuurlijk prima dat het anders ligt, maar het komt politiek niet uit. Weg met de feiten, leve mijn politieke belang. Waarom stemmen ze dan toch op hem? Omdat ze denken: die andere partij is ook niet betrouwbaar. [...] Nou, dan neem ik maar degene die mijn belang het beste dient.”

Volgens Terlouw zijn de „palmen op Groenland” geen technisch of economisch probleem. „Het is natuurlijk politiek.” En de politiek moet het oplossen, vindt hij, maar „dat kan alleen met de bevolking samen, in een vertrouwensdemocratie.” En dat is het lastige: „Je kiest mensen om vier jaar te regeren, maar als dat vertrouwen zo laag is geworden, is dat een groot, groot probleem.”

Lees ook de tv-recensie van Hans Beerekamp: Jan Terlouw en het touwtje uit de brievenbus

Hoe dat op te lossen? „Ik zeg tegen alle politici in binnen- en buitenland: mensen, wees integer, wees onkreukbaar, en vooral: draag uit dat je er bent om het publieke belang te dienen. [...] Laat zien: je bent er voor het publieke belang, je bent ervoor om de jeugd op een aarde te laten leven die zich kan herstellen, en [...] waar we elkaar weer vertrouwen. Waar de touwtjes weer uit de brievenbus hangen.”

Van Nieuwkerk wees Terlouw na het lange applaus op diens emoties. Terlouw: „Als ik die jeugd zie zitten, potverdorie, daar zijn we toch voor? Ik heb een prachtig leven gehad, ik wil dat jullie het ook hebben.”