Opinie

Familie, zorg zelf voor uw ouder

Het voorstel van Hugo Borst om het personeel in verpleeghuizen te verdubbelen, is onrealistisch, schrijft . „Laat professionals verplegen en familie aandacht geven.”
Illustratie Hajo

Het is geen prettige constatering maar het is wel zo: het voorstel van Hugo Borst cum suis om de personeelsinzet voor ouderen in verpleeghuizen te verdubbelen is niet realistisch, al helemaal niet op de korte termijn.

Eind oktober publiceerde Borst zijn manifest met tien noodzakelijke verbeteringen voor de verpleeghuiszorg. Sympathiek, maar onrealistisch.

Waarom? Omdat het personeel er gewoonweg niet is. Er werken momenteel ongeveer 250.000 mensen in de verpleeghuizen. Als op acht bewoners permanent twee zorgmedewerkers zouden staan (de nachten niet meegerekend), moet dit aantal naar schatting landelijk worden uitgebreid met ongeveer 45 procent, zo’n 115.000 medewerkers. Die zijn er niet.

Sterker, momenteel hebben verpleeghuizen al veel moeite om vacatures ingevuld te krijgen. De arbeidsmarkt is juist aan het verkrappen en de demografische ontwikkeling doet vermoeden dat die krapte structureel is. Een forse uitbreiding van professionele medewerkers is daarom op de korte termijn gewoonweg onmogelijk.

Op de langere termijn zou met draconische maatregelen in theorie een flinke groei in de sector kunnen worden gerealiseerd, maar dan moeten we nu snel beginnen met flink te investeren in het onderwijs. Als dat al zou lukken moet vervolgens een groot deel van de huidige generatie mbo-leerlingen gemotiveerd worden om de zorg in te gaan. In alle eerlijkheid is de kans daarop niet echt groot.

De door Borst gewenste inzet van extra personeel is dus op de Nederlandse arbeidsmarkt niet te realiseren. Met enige creativiteit zouden we nog wel naar het buitenland kunnen kijken, zij het dat er dan behoorlijke obstakels opdoemen, zoals de afstemming van diploma’s en het leren van de Nederlandse taal.

Het tweede manco van dit plan is de betaalbaarheid. Deze maatregel zou – als hij al te realiseren is – naar schatting ongeveer 2,7 miljard euro gaan kosten, een stijging van 30 procent in de ouderenzorg, die op dit moment ongeveer 9 miljard euro kost. De totale kosten van de Nederlandse gezondheidszorg zouden daardoor zo’n 3,5 procent extra stijgen; dat getal zegt misschien niet veel maar als we het uitdrukken in extra premie per Nederlander, praten we over zo’n dikke 200 euro per jaar meer, lees zo’n 500 euro per gezin! En dat dus bovenop de normale jaarlijkse stijging, die dit jaar zo’n 120 euro bedroeg. De budgettaire kaders van dit kabinet en van de meeste politieke partijen worden dan aan alle kanten overschreden, dus dat gaat niet gebeuren. Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) heeft met veel moeite extra budget voor 2017 aangekondigd ter hoogte van 400 miljoen. Een buitengewoon mooie stap voor onze sector, maar het dekt nog geen 20 procent van het plan van Borst.

Kortom, de norm die Borst voorstelt is niet uitvoerbaar, zeker niet op de korte termijn, en is bovendien onbetaalbaar.

In zijn plan suggereert Borst overigens dat de financiering gevonden zou kunnen worden door het aantal managers in de zorg drastisch te verlagen. Een makkelijk te scoren punt bij het Nederlandse publiek dat door framing van enkele politici en journalisten de afgelopen jaren is gaan denken dat er te veel managers rondlopen in de ouderenzorg. Ook een misverstand. In onze organisatie bijvoorbeeld kennen we een spanne van ongeveer één op tachtig medewerkers in de verpleeghuizen en zelfs één op 250 medewerkers in de thuiszorg, een ratio waarop menig bedrijf of ministerie jaloers zal zijn.

Zelfs als we alle zorgbestuurders in deze sector direct met ontslag zouden sturen, levert dit, behalve stuurloze organisaties, een maximale financiering op van 3 procent van de kosten van het voorstel van Borst. Dus daar hoef je het niet te zoeken.

Het zou de journalist Borst sieren als hij naar realistische alternatieven zou zoeken. Die zijn er wel, maar dan moet je bereid zijn om in de blinde hoek van onze verzorgingsstaat te kijken. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw maken we onszelf wijs dat kwetsbare ouderen, eenmaal over de drempel van het verpleeghuis, alleen door professionele zorgverleners kunnen worden ondersteund. Maar in veel buitenlanden en ook in het vooroorlogse Nederland is dat helemaal niet zo logisch, dan is het juist de familie die een belangrijkere rol heeft bij de ondersteuning van kwetsbare ouderen. Als we nou de zorgprofessionals in Nederland inzetten voor vooral verpleging en verzorging van onze ouderen, dan is er helemaal geen tekort. Maar dan moet de familie wel gewoon mee gaan doen om te zorgen dat er ook voldoende aandacht voor deze mensen is. Als verpleegkundigen en verzorgenden in een goede balans samenwerken met de familie van de bewoners dan is het plan Borst per direct gerealiseerd en dus overbodig.