De roetveegpiet is er voor de Randstad

Sinterklaasfeest

Op scholen in grote steden verschiet Zwarte Piet van kleur, daarbuiten amper, leert een rondgang van NRC.

Sinterklaas en zijn pieten verschijnen vrijdag of maandag op veel basisscholen in het land. Voor kinderen een lang verwacht bezoek. Voor schooldirecteuren tegenwoordig een gevoelige zaak. Want hoe moeten de pieten er dit jaar uitzien? En zal iedereen daar tevreden over zijn?

Meer dan de helft van de basisscholen heeft alleen Zwarte Pieten, blijkt uit een rondgang van NRC langs 56 scholen in het land. Meer dan een derde heeft een combinatie van Zwarte Pieten en pieten met roetvegen of een andere kleur. Een klein deel heeft alleen roetveegpieten.

De scholen waar verschillende soorten pieten verschijnen staan meestal in de Randstad. En daarbuiten zijn de pieten veelal donker. Toch zegt dat ook niet alles. „Zwarte Piet is hier gewoon zwart”, zegt een schoolleider uit de omgeving van Den Haag.

NRC benaderde voor de rondgang circa honderd scholen – Nederland telt in totaal ruim zesduizend basisscholen. Een groot deel van de gebelde scholen wilde niet meewerken. Om verschillende redenen. Sommige vonden het onderwerp niet serieus genoeg om over te praten. Bij andere scholen lag het juist te gevoelig. Maar er zijn ook mensen die vertelden dat de discussie totaal niet leeft en dat ze daarom niet wilden meewerken.

„Ik word hier heel moe van”, zegt een schoolleider in Overijssel. „Of ze nu zwart zijn of wit, deze discussie is helemaal ontspoord.” Een leerkracht in Gouda vertelt: „Ik heb even overlegd, maar wij gaan dus echt niet zeggen hoe Zwarte Piet eruit ziet.” Waarom niet? „Dat soort aandacht hoeven we niet.”

Vrijwel alle scholen die wel wilden praten over de viering van het kinderfeest, stelden prijs op anonimiteit wegens de gevoeligheid van het onderwerp. Zo zegt een school in Noord-Holland geen pieten-versiering op de ramen te hangen, uit vrees dat de ruiten worden ingegooid. Ook een schoolleider uit Utrecht wil niet met haar naam in de krant. Zij is de enige van het team op school die vindt dat bij de maatschappelijke ontwikkelingen een nieuwe versie van piet past. Dus blijven de helpers dit jaar zwart, tegen haar zin.

0112IHNpiet_elif_esmee_5

Sinterklaas wil niet veranderen

Sommige onderwijsinstellingen willen wel veranderen, maar doen dat niet omdat de plaatselijke Sinterklaas dat absoluut niet wil, zo vertellen drie scholen. Allen hebben ervoor gekozen alleen dit jaar nog met de vaste vrijwilligers het feest te vieren. Twee scholen hebben volgend jaar een nieuwe Sinterklaas – met roetveegpieten.

De derde school vertelt dat ze van de Sint en zijn pieten hebben geëist dat ze wel vertellen over andere pieten uit Het Sinterklaasjournaal. Maar als de onderwijsinstelling volgend jaar andere helpers zou willen inschakelen dan „scheiden onze wegen”, had de goedheiligman gezegd.

Elke school beslist op een andere manier over het uiterlijk van piet. De ene school kijkt naar het karakter van de lokale intocht, de andere wordt juist door de gemeente gevraagd voor advies. Bij sommige scholen bepaalt de Sinterklaascommissie hoe het feest eruitziet, andere laten de mening van ouders, medezeggenschapsraad, bestuur of oudste leerlingen zwaar wegen.

Schoolbesturen laten de scholen onder zich vaak zelf beslissen over het uiterlijk van piet. Zo liet het bestuur van tien basisscholen in Schiedam en Vlaardingen de kinderen uit groep 6, 7 en 8 het uiterlijk van de helpers kiezen via leerlingenraden. Dat leidde tot verschillen tussen de scholen, variërend van Zwarte Pieten tot gekleurde of veegpieten.

Bekijk hier tekeningen van pietfiguren, gemaakt door (klein)kinderen van redacteuren en andere werknemers van NRC Media. Ze vormen daarmee een selectieve steekproef, en geen representatieve afspiegeling, van de wijze waarop kinderen in Nederland de figuur van Piet kunnen tekenen. De tekst gaat hieronder verder.

Ophef

De kinderen hielden de discussie rustiger dan volwassenen bij basisschool Onze Wereld in Rotterdam. Daar viel een deel van de ouders over de roetveegpieten die de Sint dit jaar voor het eerst meeneemt. De ophef daarover – ouders zouden hun standpunt kenbaar willen maken tijdens de aankomst – bereikte zelfs landelijke media.

In het oosten, noorden en zuiden van het land lopen de gemoederen niet zo hoog op. De discussie over het uiterlijk van piet speelt daar niet, blijkt uit gesprekken. Een schoolleider reageert dan ook heel verbaasd over de vraag of er discussie op school is geweest. „Nee, waarom?” En op de vraag hoe Zwarte Piet eruit ziet, is het antwoord: „Gewoon zwart, natuurlijk.”

De scholen met traditionele pieten gaven vaak aan dat het handiger is om piet zwart te houden. Uit praktisch oogpunt: degene die Zwarte Piet speelt, wordt niet herkend. Frank Giesen van de basisschool Sint Martinus in Venlo vertelt dat de pieten gespeeld worden door oud-leerlingen van de school. Met een andere kleur dan zwart op het gezicht, zouden de tieners herkend worden, vertelt hij. Hij vroeg andere scholen of ze pieten wilden uitruilen, maar dat wilden de pieten zelf niet. En nog een reden om voor zwart te kiezen: de helpers zijn ook donker bij de plaatselijke Sinterklaasintocht.

Een school in het midden van het land met roetpieten moest onbekenden vragen om Sinterklaas te assisteren. De schoolleider vertelt dat ze jaren dacht: we houden het zoals het is, wat overdreven allemaal. „Maar nu vind ik dat we niet kunnen achterblijven. Je moet meegaan met je tijd.”

Er zijn ook scholen waar de traditionele piet blijft, maar wel is aangepast. Geen oorringen of rode lippen. Of geen zwarte schmink maar bruine. Een directeur zegt dat er is gesproken met „ouders van anders getinte kinderen” en die waren akkoord.

Geen slavernij

Directeur Johan Stam van de Rehobothschool in Waddinxveen vertelt de pieten zwart te houden „omdat je anders toegeeft aan de slavernijdiscussie”. De zwarte helpers hebben niets met de slavernij te maken, zegt hij. Ze zijn zwart van de schoorsteen en zodoende zouden ze ook niet van kleur hoeven te veranderen. Stam vertelt dat de kinderen uit groep 8 de pieten spelen. Zij kunnen aangeven of ze geschminkt willen worden. „Iedereen wil dat, ook de kinderen met een donkere huidskleur.”

Stam benadrukt dat als „donkere kinderen worden uitgescholden voor Zwarte Piet, je daar tegen moet optreden en niet Zwarte Piet moet afschaffen. We verbieden toch ook geen brillen – of stripboeken over de smurfen – als kinderen worden uitgescholden voor brilsmurf?”

Schoolbesturen in grote steden hebben soms een gezamenlijk beleid als het gaat om piet. Zo besloten de besturen in Den Haag vorig jaar dat de helper de komende drie jaar moet veranderen tot een neutrale piet – dus geen rode lippen, kroeshaar, gouden oorringen, zwarte huidskleur en dom voorkomen. Op genoeg scholen in de stad is piet nog zwart, maar daar moet dus verandering in komen.

Ook in Amsterdam veranderen scholen hun pieten op advies van de gemeente. „Ik vind Zwarte Pieten niet meer van deze tijd”, zegt een schoolleider. Op haar school neemt Sinterklaas alleen roetveegpieten mee. „Het verbaast me enorm dat we nog niet allemaal om zijn.”