De Darth Vader van de olie-industrie

Profiel

Igor Setsjin dankt zijn macht aan zijn vriendschap met Poetin, zijn positie binnen de FSB, en aan zijn baan als baas van Rosneft.

Igor Setsjin opereert het liefst in de schaduw. Hij staat bekend als extreem geheimzinnig. Foto Sergei Karpukhin/Pool / AP
Rozjkova-Setsjina's Instagram-account is inmiddels afgeschermd, maar beelden van het jacht zijn op internet nog wel te vinden.

Rozjkova-Setsjina’s Instagram-account is inmiddels afgeschermd, maar beelden van het jacht zijn op internet nog wel te vinden.

Niet zo lang geleden had Igor Setsjin, directeur van staatsoliebedrijf Rosneft, een onplezierige ervaring: zijn naam dook op in een onderzoek van de onafhankelijke Russische krant Novaja Gazeta. Aanleiding was een reeks vakantiefoto’s van een luxejacht die zijn veel jongere tweede echtgenote, Olga Rozjkova-Setsjina, op Instagram had gezet. Roman Anin, een nieuwsgierige onderzoeksjournalist van Novaja Gazeta ontdekte dat het interieur op de kiekjes exact overeenkwam met dat van een van de duurste jachten ter wereld: de bijna 100 miljoen euro kostende, in Nederland gebouwde St. Princess Olga.

Rozjkova mocht dan in 2013 zijn gehuwd met een van de machtigste mannen van Rusland, zelfs in het huishoudboekje van haar vermogende echtgenoot zou de koop of lease van het jacht een flink gat hebben geslagen. De Setsjins sleepten zowel de krant als Anin voor de rechter wegens smaad. Hoewel Setsjin weinig moeite nam de feiten te weerleggen, gaf de rechter hem zijn zin: Novaja Gazeta moest de artikelen verwijderen van de site. De krant ging in beroep.

Het optreden van Setsjin is typerend: de machtige baas van oliemaatschappij Rosneft is het gewend om gelijk te krijgen. Zelfs in het Kremlin ziet Setsjin telkens kans om zaken naar zijn hand te zetten, zo bleek uit eerdere artikelen van NRC Handelsblad over de manier waarop Rosneft de rechtsgang in Armenië en Nederland manipuleerde en hoe hij kritische media via rechtszaken het zwijgen oplegt. Die macht heeft de 56-jarige Setjsin te danken aan zijn jarenlange vriendschap met Poetin, aan zijn onwrikbare positie binnen de Russische veiligheidsdienst FSB, en aan zijn baan als baas van Rosneft.

Lees ook het interview met onderzoeksjournalist Roman Anin: Van sportverslaggever tot jager op corrupte Russen

Wapenhandel

Een van Setsjins grootste meevallers in het leven is dat hij ter wereld kwam in Leningrad, het huidige Sint-Petersburg, dezelfde stad waar de acht jaar oudere Poetin geboren werd. Setsjin groeide op in een gezin van metaalbewerkers, maar ging Frans en Portugees studeren. Zijn talenkennis bezorgde hem in de jaren tachtig een baan in de diplomatie: hij werkte als tolk in Angola en Mozambique. Volgens verschillende onderzoeken zou Setsjin de link zijn geweest tussen de notoire en in 2011 in de VS veroordeelde Russische wapenhandelaar Viktor Bout en de Sovjet-regering. Beide mannen ontkennen de beschuldigingen.

Poetin, toen onderburgemeester van Leningrad, liep Setsjin tegen het lijf op een officiële reis naar Brazilië. Dankzij een gedeelde liefde voor het communistische verleden, klikte het en Poetin nam Setsjin in dienst. Toen Poetin in 1999 door toenmalig president Jeltsin benoemd werd tot premier, vergezelde Setsjin hem als vertrouweling naar Moskou.

Setsjin was in zijn jonge jaren in dienst van de KGB, de huidige FSB. Hij opereert graag in de schaduw, en staat bekend als extreem geheimzinnig. Zijn bijnaam luidt ‘Darth Vader’, naar het gelijknamige duistere karakter uit Star Wars. Tijdens Poetins eerste presidentstermijn deed onder diplomaten de grap de ronde dat Setsjin niet zou bestaan, maar een fictieve boeman was, bedacht om angst aan te jagen. Al in 2003 omschreef de Russische krant Kommersant hem als een van de belangrijkste leden van de Petersburgse clan van siloviki, de verzamelnaam van politici met wortels in het veiligheidsapparaat (sila is Russisch voor ‘kracht’).

Rosneft

Een sleutelmoment kwam in 2004 toen Setsjin een plek kreeg in de raad van directeuren van Rosneft, het staatsoliebedrijf dat na de val van de Sovjet-Unie was opgeknipt en een bestaan leidde in de marge (de productie bedroeg indertijd zo’n 13 miljoen ton, nu ligt dat op 200 miljoen). Setsjin landde er precies op het juiste moment. Eind 2003 was olietycoon Michail Chodorkovski, eigenaar van Yukos, indertijd het grootste oliebedrijf van Rusland, opgepakt op verdenking van fraude. Rosneft verwierf via een slimme constructie het grootste deel van de Yukos-aandelen. Chodorkovski, die door twee verloren rechtszaken jarenlang gevangenzat, beschuldigde Setsjin ervan het brein achter de overname te zijn.

De kwestie-Yukos legde Setsjin geen windeieren en rukte hem uit de coulissen van de macht regelrecht in de spotlights. Dit wekte de interesse van de media, want mede dankzij de overname van Yukos kreeg Rosneft een steeds machtiger positie. In 2008 benoemde Poetin hem tot vicepremier voor Energie in zijn tweede kabinet, in 2012, toen Poetin terugkwam als president, werd Setsjin president van Rosneft. In datzelfde jaar kwam Rosneft een deal overeen met aandeelhouder BP, dat haar aanzienlijke belang in de Russische joint venture TNK-BP aan Rosneft verkocht.

Beursgenoteerd

Met die transactie kreeg Rosneft bijna de helft van de Russische olieproductie in handen en kon het bedrijf uitgroeien tot grootste beursgenoteerde oliemaatschappij ter wereld. In ruil daarvoor kreeg BP twee zetels in de raad van bestuur, met 19,75 procent van de aandelen werd BP de op een na grootste aandeelhouder in het bedrijf, na de Russische staat.

Dat Setsjin in zijn glansrijke carrière heel wat geld heeft verdiend, staat buiten kijf. De online zakenkrant RBK schatte zijn jaarinkomen op basis van Rosneft-gegevens in 2016 op bijna 9 miljoen euro. Dat blijkt gezien het levensonderhoud van de Setsjins ontoereikend, zo blijkt uit de onthullingen van kranten als RBK, Novaja Gazeta en Vedomosti. De rechtszaken die Setsjin tegen de kranten aanspande bewijzen een ding: het bestaan in het daglicht bevalt de oud-KGB’er allerminst.