De as van Fidel begint zijn laatste reis

Tijdens het grootschalige afscheid van Fidel Castro rouwen tienduizenden Cubanen hartstochtelijk om hun ‘commandante’. Ook de critici laten van zich horen. „Voor mij is Fidel een dictator, meer niet.”

Foto AFP

In de brandende zon staan kilometers lange rijen vol huilende Cubanen die met rozen en foto’s afscheid nemen van hun leider, Fidel Castro. Een massabijeenkomst met urenlange lovende woorden van regeringsleiders uit Latijns-Amerika en Afrika, onder wie de presidenten van Bolivia, Venezuela, Zimbabwe en Zuid-Afrika. En de as van ‘el comandante’ op een afscheidstournee door het land.

Een grootser en waardiger afscheid had de Cubaanse leider, die vorige week op 90-jarige leeftijd overleed, zich niet kunnen wensen. Maar voor Fidel is niets goed genoeg, meent Emma Rosa Machado (69), een oud-verpleegster die net als tienduizenden landgenoten de afgelopen dagen naar het José Marti Memorial op het Plein van de Revolutie trok om haar laatste eer te betuigen. Na zeven lange uren wachten schreef ze in het condoleanceregister: „Adios, mi padre”, vaarwel, mijn vader.

Alfabetisering

„Gelukkig had ik een hoed op tegen de zon anders was ik flauw gevallen, ik had zelfs geen fles water bij me”, zegt Machado, ze is nota bene suikerpatiënt. Ze groeide op in een arm, zwart gezin in een verstoken provinciedorpje, ver van het grote Havana.

Sfeerbeeld van persbureau AFP:

Tien jaar oud was ze toen de Cubaanse revolutie haar leven veranderde. „Wij, mijn ouders, broer, zussen en ik, konden niet lezen en schrijven. Maar toen Castro dictator Fulgencio Batista verdreven had, startte hij een groot alfabetiseringsproject door het hele land”, vertelt ze vanuit haar enorme woonkamer in een statig 19de-eeuws herenhuis in de wijk Vedado. Sierlijk wit hekwerk voor de ramen en porseleinen antiek servies in een oude glazen kast. „Mijn moeder vertrok als eerste naar Havana en sloot zich aan bij een van eerste burgermilities, Lidia Doce, die zich richtte op het verbeteren van de levens van vrouwen”, vervolgt ze.

„Pas later kwam de rest van het gezin en gingen we naar school. Dat kon omdat Castro gratis onderwijs invoerde.”

Een dictator, meer niet

Terwijl Emma de overleden Castro adoreert, piekert microbiologe Berta Soler (53) er niet over om deze dagen afscheid van hem te nemen. Ze treurt niet om hem. „Waarom zou ik verdrietig zijn? Voor mij is Fidel Castro een dictator, meer niet”, zegt ze scherp.

Soler is voorzitster van de mensenrechtenorganisatie ‘Las Damas de Blanco’ (Dames in het wit) opgericht door echtgenotes en moeders van Cubaanse politieke gevangenen en dissidenten. Ruim 150 vrouwen zijn er bij aangesloten. „Mijn man heeft onder Castro gevochten tegen het kolonialisme in Angola. Toen hij later het regime van Castro ter discussie stelde en zijn mening gaf, werd hij opgepakt”, vertelt Berta met overslaande stem.

„Ik heb gevochten als een leeuw om hem vrij te krijgen. Dat lukte, maar na een tijdje belandde ik zelf in de gevangenis vanwege mijn werk als mensenrechtenactivist.”

Volgens Soler trokken de massaal opgekomen Cubanen die de afgelopen dagen in tranen afscheid van Castro namen, niet vrijwillig naar het plein. „Gaan ze niet, dan melden buren of het communistische buurtcomité dat aan de regering. Dit is een groot circus, een leugen”, meent ze.

Omgekeerde triomftocht

„Yo soy Fidel”, ik ben Fidel, galmt het uit tienduizenden kelen in de nacht van het laatste afscheid van Castro in Havana. Zijn urn gaat nu in een karavaan het platteland over, op weg naar zijn laatste rustplaats in Cuba’s tweede grote stad, Santiago de Cuba. Castro maakte in 1959 dezelfde triomftocht, maar dan omgekeerd, op weg naar Havana nadat hij dictator Batista had verslagen.

Op het plein schreeuwt ook Andrés Viejas (23), een zwaar getatoeëerde student literatuurwetenschappen. „Fidel ken ik vooral van de televisie. Maar dat we gratis onderwijs hebben en goede gezondheidszorg zijn wel Fidels verworvenheden en daar ben ik zeer dankbaar voor. Maar ik ben vooral bezig met deze tijd: zo is internet er nu op steeds meer locaties”, zegt Viejas.

Emma Machado huivert voor een toekomst zonder Castro. Vooral nu de nieuw gekozen Amerikaanse president Donald Trump er alles aan lijkt te willen doen om de toenadering tussen Cuba en de VS, die onder Obama tot stand kwam, te breken. „Kijk, voor Fidel hadden de Amerikanen ondanks hun haat, ook ontzag. En hij was onverslaanbaar. Maar zonder hem voel ik me vogelvrij”, zegt Emma angstig.

Mensenrechtenactiviste Berta Soler heeft juist nieuwe hoop gekregen.

„Fidel is nu dood. Hopelijk zal door een toekomstige, hardere Amerikaanse politiek president Raúl Castro echt onder druk komen. En krijgen we eindelijk onze vrijheid.”