‘Dat meer kinderen met migratieachtergrond verdrinken, mag geen verrassing zijn’

Ex-columnist en kandidaat-Kamerlid Zihni Özdil in NRC Handelsblad van 26 november.

Zwemles in Den HaagFoto: Lex van Lieshout/ANP

De aanleiding

In een afscheidsstuk als columnist schreef Zihni Özdil, sinds kort kandidaat-Kamerlid voor GroenLinks, afgelopen weekend in deze krant over de gevolgen van bezuinigingen. Hij gaf schoolzwemmen als voorbeeld: „Maar sinds 2012 zijn, door de decentralisaties van Rutte, steeds meer gemeenten genoodzaakt te bezuinigen op schoolzwemmen. Dat sindsdien meer kinderen uit arme gezinnen ‘met een migratieachtergrond’ verdrinken, zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek constateert, mag geen verrassing zijn.”

Daar suggereert de scheidend columnist een oorzakelijk verband tussen de bezuinigingen op schoolzwemmen en de verdrinkingsdood van kinderen met een migratieachtergrond. Is dat verband er?

Waar is het op gebaseerd?

Het CBS publiceerde augustus dit jaar onderzoek naar het aantal verdrinkingsdoden in Nederland tussen 1996 en 2015. Op de lange termijn is de daling van het aantal kinderen dat verdrinkt spectaculair: van bijna 300 in 1950 naar jaarlijks gemiddeld negen kinderen in de afgelopen vijf jaar. In de categorie kinderen tot vijftien jaar ziet het CBS daarbij een oververtegenwoordiging: op elke honderdduizend kinderen verdronken in die periode „1,3 niet-westerse” tegenover „0,5 autochtone” kinderen per honderdduizend.

Aan het CBS de vraag: in welke gemeenten verdronken deze kinderen? Die gemeenten zouden dan kunnen zeggen of ze schoolzwemmen aanbieden. De persdienst van het CBS kan daarmee niet helpen: „Dit aantal kunnen we niet verder uitsplitsen. Dan komen we op individuele personen uit en dat mag CBS niet publiceren.”

De website verdrinking.nl verzamelt berichten uit lokale media. Alle daar vermelde, in 2016 verdronken kinderen, stierven rond de zomer. Zo verdronken in juni een uit Ivoorkust afkomstig Spartavoetballertje van twaalf in een waterpretpark en een achtjarig jongetje van Somalische afkomst in een visvijver in Limburg. „Hij kon niet zwemmen”, zegt de woordvoerder van de Limburgse gemeente. In deze gemeente wordt geen schoolzwemmen meer aangeboden, maar er is wel een Jeugdsportfonds waar kinderen uit minderbedeelde gezinnen een beroep op kunnen doen. „Onze gezinscoaches drukken ouders nadrukkelijk op het hart hun kinderen zwemles te laten volgen”, aldus de woordvoerder.

Het Mulier instituut, dat onderzoek doet naar sociale aspecten van sport, publiceerde in november een factsheet over schoolzwemmen. De grafiek is een gestage lijn omlaag. In 2005 bood 57 procent van de scholen zwemles aan, in 2013 nog 34 procent, dit jaar is dat verder gedaald naar 32 procent.

Denkend over de bewering van Özdil komt Mulier-onderzoeker Dorine Collard met nog een ander gegeven: bij de diploma’s die na schoolzwemmen worden behaald, zijn kinderen met een migratieachtergrond oververtegenwoordigd. Dus mag je ook aannemen dat zij onevenredig worden getroffen door bezuinigingen op schoolzwemmen. Of dat betekent dat deze kinderen relatief vaker omkomen door verdrinking, valt volgens haar niet te zeggen.

En, klopt het?

Zelfs als van elke verdrinking wordt vastgesteld of degene die is omgekomen wel of geen zwemdiploma had, is nog niet zeker of dat ook een rol speelde bij de verdrinking, zegt Collard. Woordvoerder Marjolein van Tiggelen van het Nationaal Platform Zwembaden heeft de indruk dat de oververtegenwoordiging van kinderen van niet-Westerse komaf eerder wijst op het ontbreken van een „zwemcultuur” bij die kinderen dan van een gebrek aan zwemles. Het Platform doet met het Mulier Instituut onderzoek naar de zwemvaardigheid in Nederland en hoe die te verbeteren. Ze zoeken naar de ‘best practices’ van schoolzwemmen of ‘natte gymnastiek’. De doelstelling: alle kinderen met ten minste zwemdiploma A van school. Ze doen geen onderzoek naar de achtergrond van verdrinkingen.

Conclusie

Hangt het gegeven dat er meer kinderen uit arme gezinnen ‘met een migratieachtergrond’ verdrinken samen met bezuinigingen op schoolzwemmen? De feiten die Zihni Özdil noemt kloppen: er wordt bezuinigd op schoolzwemmen, er sterven relatief vaker kinderen met een migratieachtergrond door verdrinking (al zijn de absolute getallen zeer klein). Maar het verband dat Özdil suggereert, is een redenering, geen feit. De bewering is volgens ons niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt