Column

Bewust oververhitten als weg uit de crisis

maartenschinkel0

Ze zijn altijd een stapje eerder, die Amerikanen. Meteen na de val van Lehman, in november 2008, begonnen ze met het opkopen van ‘vuile’ bezittingen van banken en het verplicht opkrikken van hun vermogensbuffers. Wet- en regelgeving werden erdoor gejast. De rente ging naar nul. En al in 2010 begon een opkoopprogramma van staatsleningen door de centrale bank om de inflatie te verhogen en de economie en kredietverleningen weer op gang te helpen. Met alles begon Europa veel en veel later. Soms wel bijna vijf jaar, zoals met het opkoopprogramma.

Je zou gaan denken dat Amerikanen een superieur inzicht hebben – vooropgesteld dat ál hun maatregelen verstandig blijken. Maar het tijdsverschil ligt vooral aan het feit dat één land nu eenmaal slagvaardiger is dan een stroperige groep met een wankele eenheidsmunt.

Nu rijpt in de VS weer een idee waaraan wij nog lang niet toe zijn. Olivier Blanchard, de voormalig topeconoom van het Internationaal Monetair Fonds, schreef er deze week over bij het Amerikaanse Peterson Institute of International Economics, een denktank. En vorige maand had econoom Larry Summers het er eveneens over bij het Europese platform Vox.eu.

De inzet is als volgt: lang werd gedacht dat economische groei als gegeven mocht worden beschouwd, en enkel duurzaam van koers veranderde door technologische ontwikkelingen of schokken. Blanchard en Summers komen daarentegen met het voorbeeld van een langdurige recessie. Daardoor wordt een groep mensen dusdanig lang werkloos dat zij daarna onbemiddelbaar op de arbeidsmarkt zijn. De koers van de economische groei is dan óók duurzaam veranderd. Niet door een technologische gebeurtenis maar door een ‘conjuncturele’. De grote groep onbemiddelbaren hindert de potentiële groei – de kruissnelheid van de economie.

Deze toestand van ‘hysterese’ is, zo stelt Blanchard nu, op te lossen, en wel op een ongebruikelijke manier: bewuste oververhitting. Met 2 procent groeien de VS nu ongeveer in het tempo van hun potentiële groei. Het verhogen van het begrotingstekort – een mogelijke uitkomst van alle plannen van aanstaand president Trump – is normaal gezien uit den boze. Krapte zou zich meester maken van de economie, en de inflatie zou er te sterk door toenemen.

Maar misschien komt dat nu goed uit: als de arbeidsmarkt maar krap genoeg wordt, worden zelfs de onbemiddelbaren weer gewilde werknemers. De potentiële groei gaat dan omhoog, en alles komt weer goed. Voorwaarde is dan wel dat de centrale bank, de Fed, de rente verhoogt om de inflatie te beteugelen.

Is het een goed plan? Nou ja: het is een plan, en dat is tegenwoordig al heel wat. Zonder risico’s is het zeker niet. Een van de mogelijke gevolgen van begrotingsstimulering in een al op zijn top draaiende economie, én het tegelijk verhogen van de rente is dat de koers van de Amerikaanse dollar door het dak gaat.

De vergelijking met de Reagan-jaren wordt snel getrokken. Het was een combinatie van hoge begrotingstekorten én hoge rente die de dollar eind 1984 opstuwde tot wat 0,71 dollar per euro zou zijn geweest. De dollarkoers is, met 1,06 dollar per euro, nu al zo sterk dat het voor Europeanen niet meer loont om hun MacBooks stiekem in New York in te kopen. Maar als de oververhittingstactiek wordt uitgevoerd, dan komen oververhitte Amerikaanse toeristen hier straks misschien wel het tegenovergestelde doen.

Maarten Schinkel schrijft elke donderdag op deze plek over macro-economie en de financiële markten.