Snelschaak is zenuwslopend spektakel

WK schaken

De WK-tweekamp tussen Carlsen en Karjakin wordt verlengd. Vier snelle partijen moeten alsnog een wereldkampioen opleveren.

Magnus Carlsen (links) en Sergej Karjakin. Foto Kena Betancur/AFP

Er wordt vaak gedaan alsof het barbaars is, een tiebreak van snelle schaakpartijen om een tweekamp om het wereldkampioenschap te beslissen. Traditionalisten onder de schaakliefhebbers mopperen dat frivole vluggertjes daarvoor niet geschikt zijn, maar ook die zullen aan hun smartphones of computers kleven als de Noorse wereldkampioen Magnus Carlsen en zijn Russische uitdager Sergej Karjakin woensdag in New York om 20.00 uur Nederlandse tijd aan hun tiebreak beginnen, want het is een opwindend schouwspel.

Er bestaan twee officieel erkende vormen van snelschaak, namelijk rapid en blitz. Rapidschaak lijkt nog wel wat op het klassieke schaak met ruime bedenktijd; een rapidpartij duurt ongeveer een uur. Een partijtje blitz duurt ongeveer tien minuten.

Carlsen en Karjakin beginnen woensdag, wat overigens de dag is waarop de Noorse regerend wereldkampioen 26 jaar wordt, met vier rapidpartijen. In elke partij krijgen ze beiden 25 minuten bedenktijd, plus na iedere zet die ze doen een zogenaamd ‘increment’ van tien seconden extra.

Dat increment is nog een uitvinding van de Amerikaanse oud-wereldkampioen Bobby Fischer. De toegevoegde seconden na elke zet in de laatste fase van een partij zijn bedoeld om te voorkomen dat de spelers helemaal geen tijd meer hebben om na te denken, en de partij niet fatsoenlijk kan worden beëindigd.

Als het na vier rapidpartijen 2-2 staat, moet de beide grootmeesters verder spelen met blitzpartijtjes. Eerst een minimatch van twee partijtjes met per persoon een bedenktijd van vijf minuten en een increment van drie seconden per zet.

Als iemand die minimatch wint is het klaar, maar als het 1-1 wordt, gaat het op dezelfde manier verder, met maximaal vijf minimatches, steeds van twee partijen.

Als er dan nog steeds geen wereldkampioen is, valt de beslissing in een partij die Armageddon wordt genoemd. Wit krijgt dan 5 minuten, zwart 4 minuten en bij remise wordt de zwartspeler als winnaar beschouwd. Om het ergste gooi- en smijtwerk met de stukken te voorkomen is er weer een increment van 3 seconden per zet, maar hier pas vanaf de 60ste zet.

Zelf kijken

Waarschijnlijk valt de beslissing al in de rapidpartijen. Zowel Carlsen als Karjakin zijn daar goed in. Karjakin was in 2012 wereldkampioen rapid, Carlsen haalde die titel in 2014 en 2015.

Van de vele schaaksites waarop het zenuwslopende spektakel woensdag vanaf 20.00 uur live gevolgd kan worden, geeft de officiële site nyc2016.fide.com voor 7 dollar commentaar van Judit Polgar en videobeelden die het doen lijken alsof je bij de spelers aan tafel zit. Een andere goede site is chess24.com, met gratis en uitstekend commentaar van Peter Svidler en Jan Gustafsson.

De strijd om de wereldtitel is twee keer eerder in de geschiedenis beslist na een verlenging met snelschaakpartijen.

Tien jaar geleden, in oktober 2006 in de Russische republiek Kalmukkië, won de Rus Vladimir Kramnik in vier rapidpartijen van de Bulgaar Veselin Topalov.

En in het voorjaar van 2012 was de Indiase wereldkampioen Viswanathan Anand in Moskou te sterk voor zijn Wit-Russische uitdager Boris Gelfand.