Opeens dook er in de Berlijnse metro een slaapkamer op

In januari werd in de Berlijnse metro een volledig gemeubileerde slaapkamer gevonden. Dit weekend eisten kunstenaars de actie met een video op.

Je moest even knipperen met je ogen, anders zou je het niet geloven. Plotseling, van de ene op de andere dag, was er diep in de Berlijnse metro een volledig gemeubileerde slaapkamer opgedoken.

Een bed met een staalblauw hoeslaken. Een oud televisietoestel. Een kamerplant. Aan het plafond een papieren hanglamp die zowaar licht gaf. Aan de muur geblokt behang en een Maria-prentje, en op de vloer een boek over Star Wars en een catalogus met Afrikaanse snaarinstrumenten. Je zou er zo neerstrijken, ware het niet dat de kamer zich in een duistere metroschacht bevond.

Halverwege januari werd de kamer door medewerkers van de Berliner Verkehrsbetriebe (BVG) ontdekt. Misschien was het een verlaten filmset, dachten de metrowerkers eerst. In ieder geval werd de kamer snel verwijderd. Het grote publiek kwam pas een paar weken later over de ontdekking te weten, toen een drietal foto’s van de kamer verstuurd werd aan een paar grote Duitse boulevardkranten. De afzender: een anonieme metrowerker. De BVG gaf ondertussen toe op de hoogte te zijn van de actie, maar ontkende ten stelligste er iets mee te maken te hebben.

Kunstproject?

En toen kon het grote speculeren beginnen. Dat hier sprake was van een kunstproject, dat leek wel duidelijk. Maar wat wilden de kunstenaars ermee zeggen? Toen de kamer plotseling op Airbnb was gezet leek de opzet duidelijk: dit was kritiek op de rappe gentrificatie en de ‘airbnb-isering’ van de Duitse hoofdstad.

bildschirmfoto-2016-02-11-um-17-50-20_1455210475-768x432

Maar wacht, zeiden anderen. Kijk eens naar de boeken op de vloer, over Afrika en ruimteoorlogen. Dit was duidelijk een verwijzing naar de vluchtelingencrisis en de asielopvang. Weer een andere commentator merkte op dat die catalogus op de grond als publicatiejaar 1984 had. Deze openbare slaapkamer was zeker weten bedoeld als kritiek op de surveillancestaat en het einde van privacy.

De bekende architectuurcriticus Nikolaus Bernau wijdde er een beschouwing aan. Hij plaatste de kamer in de traditie van beste guerrillakunst, die via “ironie en humor op maatschappelijke misstanden kunnen wijzen of een nieuw perspectief kunnen bieden op het schijnbaar bekende”. En juist dat niemand wist wie erachter zat en wat de boodschap was, gaf het volgens Bernau zijn kracht.

“Dat is namelijk het onderscheid tussen propaganda en kunst: het eerste heeft een eenduidige boodschap, het tweede is dubbelzinnig en laat speelruimte. Ze kan je uitdagen, aan het lachen maken. En juist daarom wordt kunst zo gehaat door populisten en vereenvoudigers.”

Video

Afgelopen zondag werd het nieuwste hoofdstuk aan de saga toegevoegd. Op internet verscheen plotseling een soepel gemonteerde video van hoe de kamer tot stand was gekomen. Gewoon: met een veiligheidshesje, wat gesleep met meubels en wat gehannes met tapijt en behang. De gezichten van de verhuizers zijn in het filmpje onherkenbaar, maar de actie werd opgeëist door het kunstcollectief Rocco und seine Brüder, dat in het verleden al verschillende guerrilla-acties uitvoerde.

SECRET BEDROOM DISCOVERED | Rocco and his brothers from Markus Lanz on Vimeo.

Inmiddels is de Berlijnse metrodienst nog bozer dan eerst. Niet alleen bracht deze kamer tal van veiligheidsrisico’s met zich mee, nu kwam daar ook nog eens het gevaar van na-apers bij. Tegen de Duitse krant Tagesspiegel vergeleek een woordvoerder het met “picknicken op de snelweg”.

Maar wat de groep nou werkelijk met de actie wilde zeggen of bereiken? Ze houden hun mond nog altijd stevig dicht. Het speculeren kan gewoon doorgaan.