Wordt nu alweer het mes gezet in de strengere regels voor banken?

Regelgeving DNB neemt de toegenomen hoeveelheid wetten voor banken onder de loep. Want er zijn “onbedoelde effecten en risico’s” ontstaan.

Foto Lex van Lieshout / ANP

Het is een vast patroon na elke financiële crisis. Als het ongeluk eenmaal gebeurd is, gaan politici en toezichthouders ijverig aan de slag om nieuwe regels te bedenken om herhaling te voorkomen. Daar gaan ze vaak een poosje enthousiast mee door – mede geholpen door het feit dat vrijwel iedereen hun aanpak toejuicht: al sinds de kredietcrisis van 2008 zijn banken wereldwijd bijvoorbeeld de gebeten hond.

Maar dan breekt onvermijdelijk het moment aan waarop de regeldrift op zijn grenzen stuit, averechts begint te werken zelfs soms. De berg regels is dan zo groot geworden, zo ingewikkeld, dat er gebreken blijken. Het effect van elke nieuwe regel is niet extra zekerheid meer, maar juist onzekerheid. Anders gezegd: het toezicht begint zichzelf in de staart te bijten.

Onbedoelde effecten

Dat moment lijkt nu aangebroken. Dinsdag presenteerde toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) haar plannen voor komend jaar. Een van de zaken waar zij in het bijzonder naar kijkt: de „sterk toegenomen hoeveelheid, complexiteit en fijnmazigheid” van de wet- en regelgeving. Volgens DNB heeft alle nieuwe regelgeving de soliditeit van de financiële sector versterkt. Maar inmiddels zijn er ook mankementen. En die wil de toezichthouder aanpakken, bijvoorbeeld door „onbedoelde effecten” in kaart te brengen en die „nationaal en internationaal onder de aandacht te brengen”. De wens van de toezichthouder: een „vereenvoudiging van de toezichtwetgeving”.

Lees ook:

DNB echoot daarmee zorgen die de minister van Financiën eerder uitte. Ook hij vindt dat er, acht jaar na de crisis, wel erg veel regels zijn en dat de complexiteit van het geheel enorm is. Jeroen Dijsselbloem (PvdA) kondigde daarom vorige week aan dat hij de wetgeving overweegt te herzien.

De huidige wet, valt uit een consultatiedocument op te maken, is uitgegroeid tot een veelkoppig monster. Sinds de invoering ervan in 2007 is de wet zeventig keer gewijzigd. Definities zijn soms onduidelijk. Toelichtingen ontbreken. Het is bovendien een schier oneindige wet. Probeer daar maar eens wijs uit te geraken. „Degenen die de wet toepassen of dienen na te leven, moeten uit de wet kunnen opmaken wat de inhoud van de voor hen relevante regels is en wat de bedoeling van de wetgever is geweest”, staat in het consultatiedocument.

DNB ziet soortgelijke problemen. De toezichthouder wijst onder andere op „onbedoelde gevolgen” door „interactie van verschillende regels”, wat „nieuw risicovol gedrag kan stimuleren”. Dat is met name opmerkelijk: al die nieuwe regels zijn voor een belangrijk deel bedoeld om risicovol gedrag te beperken, zodat burgers niet opnieuw moeten bloeden als een bank in problemen komt.

Volgens DNB zijn de regels soms ook „strijdig”. En niet onbelangrijk: de regeldruk kan „de levensvatbaarheid” van kleine, vernieuwende financiële instellingen „bedreigen”. Dat komt de concurrentie, en dus de stabiliteit, van de financiële sector niet ten goede.

Wind van versoepeling

Jan Sijbrand, directeur Toezicht bij DNB, was dinsdag niet concreet over wat de onbedoelde gevolgen dan zijn. Hij wees wel op „arbitrage-effecten”: omdat er zo veel verschillende regels zijn, gaan bedrijven mogelijk op zoek naar plekken in de wet waarbinnen het meest geoorloofd is.

Sijbrand wees er verder op dat „de wind in de richting van versoepeling waait”. Regelgeving wordt niet alleen vereenvoudigd, maar ook afgezwakt. Banken roepen daar al jaren toe op, ook omdat alle regels tot hoge kosten leiden en de winsten drukken. Maar nu de crisis lang geleden lijkt en het economisch beter gaat, lijken politici daartoe meer bereid. Sijbrand ziet in een pakket nieuwe bankenregels dat de Europese Commissie vorige week presenteerde bijvoorbeeld „op een aantal punten versoepeling ”.

Die trend is ook wel logisch, zei hij. „De regels zijn meestal het strengst op het hoogtepunt van de crisis.” Daarna volgt doorgaans weer een periode van versoepeling. Maar aan versoepeling kleven ook risico’s. „De kiem voor een nieuwe crisis bevindt zich meestal in de periode dat de regels het minst streng zijn.”