Tweede Kamer wil justitiële dwaling kunnen herstellen

Justitie

Bij een onterechte veroordeling is nu nog een ‘novum’ nodig om de zaak te heropenen. De Tweede Kamer wil dat het kabinet dit makkelijker maakt.

Foto ANP

De Tweede Kamer vindt dat onterecht veroordeelden gemakkelijker vrij moeten kunnen komen. Tweede Kamerlid Michiel van Nispen (SP) zal minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) donderdag bij de begrotingsbehandeling oproepen om voorstellen te doen waarmee justitiële dwalingen makkelijker hersteld kunnen worden.

Een meerderheid van de Tweede Kamer is positief over deze SP-motie. De PvdA, D66, ChristenUnie, GroenLinks en een aantal kleine partijen – met de SP goed voor 78 zetels – laten desgevraagd weten dat ze hier waarschijnlijk voor zullen stemmen. „Justitiële dwalingen zijn een ramp voor de rechtsstaat”, zegt Van Nispen. „Een onschuldige zit vast en een schuldige loopt rond. Dat moet je kunnen rechtzetten.”

Aanleiding voor het SP-voorstel is een onderzoek waar NRC onlangs over berichtte. Wetenschapsfilosoof Ton Derksen maakte de onderbouwde schatting dat in Nederland jaarlijks zo’n duizend burgers onterecht veroordeeld worden. Dat becijferde hij op basis van onder meer empirisch onderzoek, interviews, buitenlandse vergelijkingen en waarschijnlijkheidstheorie.

De kans dat deze onterecht veroordeelden vrijkomen is nu klein omdat het in Nederland moeilijk is om een zaak te heropenen. Daar is een ‘novum’ voor nodig – een nieuw feit of bewijsstuk. In het Verenigd Koninkrijk is dat makkelijker: daar moet de ‘reële mogelijkheid’ van onschuld aangetoond worden om een zaak te heropenen.

Ton Derksen schat het percentage onterecht veroordeelden tussen de 4 en 11 procent. Bij de zwaarste zaken, de levenslang gestraften, is het zelfs „goed mogelijk” dat dit foutpercentage zo’n 17 procent is.

Volgens Derksen blijkt uit Noors onderzoek dat rechters bij zwaardere delicten genoegen nemen met minder sterk bewijsmateriaal. Dat doen ze vaak onbewust. Mogelijk is hun angst dat een zware misdadiger vrij blijft rondlopen groter dan hun vrees dat er iemand onschuldig wordt opgesloten.

Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg (CDA) weet nog niet of ze het SP-verzoek steunt. De versimpeling van een herziening kan ook „risico’s met zich meebrengen”, zegt zij. „Volgens deskundigen kan de scherpte van een rechter afnemen als hij weet dat er nog een herziening mogelijk is.” Daar is Van Nispen niet bang voor: „Rechters willen zelf ook niet fout vonnissen.”