Leonard Cohen was niet in de wieg gelegd voor hippie

Met het overlijden van Leonard Cohen is de kans verkeken dat hij de Nobelprijs voor literatuur krijgt. Gelukkig leven Morrissey, gepubliceerd in Penguin Classics, en Tom Waits nog. Het is niet iedereen gegeven om zoals Cohen als 82-jarige, met de dood op de hielen, nog een album te voltooien met de kracht van You Want it Darker, , dat drie weken voor zijn dood uitkwam en behoort tot zijn beste werk.

Eigenlijk heeft het nogal lang geduurd voordat hij zijn ware stem had gevonden. Ook letterlijk: de monotone, nasale klank van de vroege albums verruilde Cohen in latere jaren voor zijn aangenaam brommende, diepe bariton. Als een bloedserieuze en nogal neurotische folkzanger in de jaren zestig en zeventig schreef hij weliswaar al een paar prachtige liefdesliedjes, maar was hij eigenlijk nog niet op zijn best. Pas in de jaren tachtig, toen hij zijn akoestische gitaar aan de wilgen hing en zichzelf opnieuw uitvond met goedkope keyboards en synthesizers, bleek hij ineens een uitstekende, erudiete crooner te zijn. In plaats van zijn folkachtige liedjes bleek Cohen ook geweldige popsongs in huis te hebben met veel zwarte humor en zelfspot. Ze zijn te vinden op zijn twee prachtalbums uit de jaren tachtig: Various Positions (1984) en I’m Your Man (1988). Haaks op de tijdgeest, toen hij eigenlijk als passé te boek stond, was Leonard Cohen op zijn sterkst.

Hij was in de jaren zestig en zeventig altijd al een hoogst ongemakkelijke hippie geweest. Dat is goed te zien in de documentaire Bird on the Wire, die regisseur Tony Palmer maakte over de tournee die Cohen met zijn band maakte door Europa en Israël in 1972 – de beste, meest onthullende documentaire die over de zanger en dichter is gemaakt. Palmer mocht overal bij zijn: we zien Cohen zelfs naakt zwemmen. Hij is bepaald niet ongevoelig voor de aandacht van alle jonge vrouwen die hem adoreren. We zien hem ongemakkelijk voorgaan in groepzang met zo ongeveer de helft van het publiek naast zich op het podium, want dit is het tijdperk van de publieksparticipatie. Soms biedt hij de mensen aan dat ze na afloop hun geld terug krijgen. Cohen voelt zich een oplichter, zegt hij, als hij zijn hits Suzanne en So Long, Marianne mechanisch staat af te draaien.

Al de spanningen komen tot ontlading tijdens het laatste concert in Jeruzalem. Cohen loopt halverwege weg, omdat hij de muziek niet ‘voelt’. Gesterkt met lsd en veel rode wijn hervat hij zijn optreden, om vervolgens, eerst op het podium en later in de kleedkamer, de tranen te laten stromen. Geen wonder dat hij de opnamen veertig jaar in een kluis stopte, en dat Palmers Bird on the Wire pas een paar jaar geleden op dvd verscheen. Voor hippie was Leonard Cohen duidelijk niet in de wieg gelegd, als poëtische crooner is hij onovertroffen.