Commentaar

Fillon en het bange Frankrijk

nrcvindt

Hij is katholiek, draagt soms grappige Engelse jasjes en woont op een Frans kasteeltje. Een man, begin zestig, met de bedaagde charme van de Franse heer. Zo is François Fillon en zo denkt hij ook – als geslaagd katholiek uit de betere kringen. Zondag werd hij bij open voorverkiezingen aangewezen als aanvoerder van Les Républicains. Een conservatieve katholiek als antwoord dus op het populisme van Marine Le Pen.

Wordt Fillon haar boze droom? Heeft hij een program dat ook een breder publiek aanspreekt, niet alleen de welvarende, oudere, hoog-opgeleide stemmers uit de primaire?

Fillon is sociaal-conservatief. Hij is tegen het homohuwelijk, maar wil dat niet meer afschaffen. Wel verzet hij zich tegen adoptie door homostellen. Hij draagt huwelijk en vaderland hoog in het vaandel. In het laatste verkiezingsdebat leende hij een citaat bij de paus: wees niet bang.

Economisch is Fillon liberaal, bijna on-Frans. Hij is voor de vrije markt en tegen de befaamde Franse verworvenheden als de 35-urige werkweek, heilige graal van de machtige vakbonden, maar ook al jaren het symbool van het Franse onderpresteren. Hij wil de vermogensbelasting afschaffen, de BTW verhogen en de pensioenen van ambtenaren verlagen. Hij wil ingrijpend bezuinigen.

Fillon, derde belangrijke kenmerk, is geen anti-establishment-man. Hij zit al sinds de jaren tachtig in het parlement en was ook al eens premier. Vijf jaar stond hij in de schaduw van president Nicolas Sarkozy. Zijn bijnaam was toen Mr. Nobody.

Franse presidentsverkiezingen waren altijd van belang voor de buurlanden. Zonder Frans-Duitse samenwerking geen slagvaardig Europa. Deze keer is de aandacht voor Franse politiek nog groter dan normaal. Na de Brexit en met het opkomende populisme staat de naoorlogse orde in Europa ter discussie. Winst voor Le Pen, hoogst onzeker maar niet ondenkbaar, zou de EU kunnen splijten.

Met de keuze voor Fillon verschuift de aandacht naar een ‘vergeten’ vleugel van rechts: strenge conservatieven, levensbeschouwelijk gemotiveerd, die zich niet aangetrokken voelen tot het Front National, maar die ook niet veel op hebben met de multiculturele samenleving. Die sceptisch staan tegenover andersdenkenden en die economische invloed van de staat willen terugdringen.

Als Fillon met klassiek conservatisme Le Pen de wind uit de zeilen kan nemen, is dat toe te juichen. Maar het is onacceptabel als daarbij de vrijheden van burgers die niet in bekrompen, archaïsche katholieke schema’s passen – homo’s, moslims – in gevaar komen.