Klimaat

De thermostaat slaat op hol

Snelle verandering is de norm in het Arctisch gebied. Maar eigenlijk weten we nog maar weinig van alle kwetsbaarheden. De auteurs van het Arctic Resilience Report wijzen negentien kantelpunten aan.

Foto AP

Het was ineens wel een erg grote dip. De afgelopen weken was het in het Arctisch gebied tien tot twintig graden warmer dan normaal (dat wil zeggen: warmer dan het langjarige gemiddelde). Geen reden tot paniek, kan gebeuren. Het weer is nu eenmaal wispelturig.
En dat door die hoge temperatuur het zee-ijs een beetje begon te slinken, terwijl de poolnacht al was begonnen, hoeft niet te verrassen. Het is ook wel eens eerder gebeurd, vertelt Ed Blockley, hoofd van Polar Climate Group van het Britse Met Office in een blog:

Between 16 and 20 November 2016 the total Arctic sea ice extent actually declined, instead of there being net freezing over the Arctic as would be expected. Although extraordinary this is not unprecedented as a similar, although smaller, reduction in Arctic-wide extent was observed at the start of November 2013. The decline this year resulted from a reduction of the ice cover in the Barents Sea – in the North Atlantic sector – and the Bering/Chukchi Sea – on the Pacific side. This seems to have been caused by relatively warm and moist air being transported into the region from the south.

Het ijs is inmiddels gewoon weer aan het aangroeien. Maar Blockley acht de kans wel groot dat de totale hoeveelheid ijs aan het einde van de winter minder zal zijn dan gewoonlijk. Hij beschrijft ook de laatste ijs-records: in maart was er het kleinste ijsmaximum na de winter (14,52 miljoen vierkante kilometer), in september was er bijna een nieuw zomerminimum (samen met 2007 een gedeelde tweede plek na 2012).

temp-noordpool

Er is sprake van een trend – en dan hebben we het niet langer over het weer, maar over klimaat. Het zomerijs slinkt met zo’n 13 procent per decennium, dat betekent dat iedere zomer een gebied ongeveer ter grootte van Schotland verdwijnt. Het zou zomaar kunnen dat dit steeds sneller gaat. Want terwijl het witte ijsoppervlak 80 procent van de energie van de zon terugkaatst, absorbeert het water dat er voor in de plaats komt juist 80 procent van de energie.

Kwetsbaar gebied

Zo, dit is het soort berichten dat je nog wel eens tegenkomt over klimaatverandering in het Arctisch gebied. De werkelijkheid is vele malen gecompliceerder, zoals blijkt uit het Arctic Resilience Report 2016, uitgegeven door het Stockholm Environment Institute en het Stockholm Resilience Centre, in opdracht van de landen rondom de Noordpool.
Het is een fascinerend rapport waarin de gebeurtenissen in dit (voor mens, dier en ecosystemen) zeer kwetsbare gebied in een groter verband beschreven – holistisch, zoals dat tegenwoordig graag wordt genoemd. Volgens de auteurs wordt er best veel geschreven over zee-ijs en temperatuur in het poolgebied. Ook verschijnen er geregeld verhalen over de noordelijke zeeroute in de zomer. En af en toe gaat het over wat die veranderingen voor de lokale bevolking betekenen.
Maar over hoe al die elementen deel uitmaken van één verhaal, lees je zelden. Wat is de relatie tussen veerkracht, aanpassing en transformatie? ‘Verandering’ is het uitgangspunt van het rapport. Het is, zoals de auteurs schrijven, ‘de norm in het Arctisch gebied’.
De onderzoekers komen tot maar liefst negentien ‘tipping points’ of kantelpunten met grote regionale maar vaak ook wereldwijde gevolgen, variërend van de instorting van de ijsplaat op Groenland (die volgens de auteurs eeuwen tot millennia kan duren) tot de afname van de zalmpopulatie en van aantasting van de toendra (die deels verandert in een steppelandschap) tot eutrofiëring van het zeewater. Wie dit rapport leest, beseft hoe weinig we nog maar weten van de belangrijke veranderingen in een gebied dat zo’n beetje functioneert als thermostaat van de wereld.

Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.