‘De hele cinema is natuurlijk een leugen’

Met zijn nieuwe film ‘Frantz’, een liefdesdrama in zwart-wit dat zich afspeelt in de nasleep van WOI, hervindt de Franse veel-filmer François Ozon zijn vorm. „Ik wilde een thriller van gevoelens maken.”

De Franse Adrien (

Met Frantz heeft de Franse regisseur François Ozon eindelijk weer een echt goede en geïnspireerde film afgeleverd. Ozon is een noeste werker, die niet gaat zitten wachten op inspiratie. Dat was aan sommige recente films ook wel af te zien. Eigenlijk is Potiche (2010) met Catherine Deneuve zijn laatste memorabele film. In de tussentijd heeft hij nog drie andere films gemaakt, die niemand zich kan herinneren. Maar met Frantz is hij weer in vorm, wellicht mede omdat de regisseur zichzelf dwong om uit zijn routine te stappen: Frantz is een historisch drama in stijlvol zwart-wit, met af en toe een scène in kleur, die voor een belangrijk deel in Duitsland is opgenomen en waarin zowel Frans als Duits wordt gesproken.

Frantz – een bewuste verbastering van de Duitse naam Franz , een vergissing die in Frankrijk veel voorkomt – gaat over Fransman Adrien (Pierre Niney) die in 1919 opduikt in een Duitse provinciestad om bloemen te leggen op het graf van Frantz, die is gesneuveld tijdens de Eerste Wereldoorlog. Tegenover de ouders en de jonge weduwe Anna (Paula Beer), verklaart hij een vriend van Frantz te zijn geweest in Parijs voor de oorlog. Maar wat waren de twee jonge mannen werkelijk van elkaar? Vrienden of minnaars? Adrien en Anna voelen zich ook aangetrokken tot elkaar, maar Anna’s revanchistische dorpsgenoten zitten hen dwars. Anna is nog in de rouw, en wat weet ze nu werkelijk van de Franse vreemdeling?

Naïef pacifisme

De inspiratiebron van de film was een andere film, vertelt regisseur Ozon tijdens het filmfestival van Venetië, onbeleefd verscholen achter zijn donkere zonnebril. Frantz is een vrije bewerking van het tamelijk onbekend gebleven Broken Lullaby (1932) van de grote meester Ernst Lubitsch. Diens film was weer gebaseerd op een pacifistisch toneelstuk van de Franse schrijver Maurice Rostand.

Ozon: „Ik heb eerst het toneelstuk gelezen. Ik vond het gegeven ervan heel mooi: een jonge Fransman die na de Eerste Wereldoorlog bloemen komt leggen op het graf van een soldaat in Duitsland. Maar toen ik erachter kwam dat Lubitsch al in de jaren dertig een film van het toneelstuk had gemaakt, wilde ik het idee weer terzijde leggen. Hoe zou ik Lubitsch ooit kunnen overtreffen? Toen ik zijn film eenmaal had gezien, ben ik daar op teruggekomen.”

De film van Lubitsch is heel mooi, zegt Ozon, maar ook erg tijdsgebonden. „Zijn film is duidelijk gemaakt door iemand die op dat moment niet kon weten dat er nog een Tweede Wereldoorlog aan zou komen. Broken Lullaby is een pacifistische en idealistische, bijna naïeve film, gemaakt vanuit het idee dat de Eerste Wereldoorlog ook de laatste oorlog zou zijn. Vanuit ons perspectief, in de 21ste eeuw, kijken we daar heel anders naar.

„Wat ik wel nog steeds heel interessant vond aan de film, is dat Lubitsch, een Oostenrijker die in Hollywood werkte, het verhaal vertelt vanuit het perspectief van een Fransman. Dat inspireerde mij om als Fransman het verhaal te vertellen vanuit het perspectief van de Duitsers, van de verliezers van de oorlog, en dan met name van de jonge vrouw, Anna.”

Zwart-wit moest de film zijn, omdat de film gaat over een periode van diepe rouw na de massaslachtingen van de Eerste Wereldoorlog. Toch zijn er ook enkele scènes in kleur, zonder dat de kijker daar direct de logica achter snapt. „De keuze om sommige scènes toch kleur te geven, was een puur emotionele. Daar zit geen ratio achter. Ik gebruik kleur op een impressionistische manier, vooral voor de scènes waarin het leven voor de personages op de een of andere manier weer begint te stromen, scènes waarin ze terugkeren naar het leven.”

Drie films liet de regisseur zien aan zijn kostuumafdeling, decorbouwers en technici om duidelijk te maken wat voor film hem voor ogen stond: Tess van Roman Polanski, Barry Lyndon van Stanley Kubrick en Das weisse Band van Michael Haneke. „Dat zijn geen films die zich noodzakelijkerwijs in dezelfde periode afspelen als Frantz. Maar het zijn wel drie films die door alle details een ongelooflijk specifieke, overtuigende reconstructie van het verleden weten te bewerkstelligen.”

Goede leugens

Geheimen en leugens zijn vanaf het begin van zijn loopbaan belangrijke thema’s geweest in de films van Ozon. „Ik ben geïnteresseerd in het idee van de ‘goede leugen’: hoe een leugen de personages in Frantz misschien in staat stelt te overleven, misschien zelfs de moed geeft om hun plezier in het leven te herwinnen. Je kunt dat de noodzakelijkheid van leugens noemen, maar misschien is het beter om van de noodzakelijkheid van fictie te spreken. Zonder fictie kunnen we niet leven. Cinema is natuurlijk ook één grote leugen.”

Een „thriller van gevoelens” stond hem voor ogen met Frantz. „Voor mij is het perspectief van de kijker altijd cruciaal: wat zijn de gevoelens en de verlangens van de kijker? Wat zit er in dat hoofd? Daar speel ik mee. Deze film is behoorlijk complex als het gaat om de thematiek, de film speelt met de complexiteit en verwarring van emoties. Maar tegelijkertijd denk ik dat de film toch heel leesbaar is, omdat ik steeds de toeschouwer als het vertrekpunt in mijn achterhoofd houd.

„Ik zie de film zelf niet in de eerste plaats als een melodrama, ook omdat dat genre nog steeds enigszins negatieve connotaties heeft. Ik heb de film geconstrueerd als een soort Bildungsroman, die gaat over de volwassenwording van een jonge vrouw. De gevoelens die de personages voor elkaar hebben zijn authentiek, maar hun emoties verlopen niet synchroon. Die ongelijktijdigheid in de liefde en het leven kennen we allemaal. Misschien is dat stiekem toch een element van het melodrama, dat ik heb geleend.”