Controlfreak in porno-chic

Tom Ford De mode-ontwerper die het ingeslapen Gucci revitaliseerde timmert nu aan de weg als filmregisseur.

Tom Ford. Foto Jamie McCarthy / AFP

Even word je op het verkeerde been gezet. Nocturnal Animals begint met dikke, naakte, niet-jonge dansende vrouwen, wier in slow motion bewegende vlees het doek helemaal vult. Maar al snel blijkt het om een kunstwerk te gaan in de galerie van hoofdpersoon Susan, en zijn we weer snel terug in de vertrouwde wereld van Tom Ford (55), waar alles even fraai, smaakvol en gestileerd is.

De mode en accessoires die hij ontwerpt, zijn winkels, de verpakkingen van de Tom Ford-cosmeticalijn, hijzelf; net dat beetje baard, zorgvuldig donker gehouden haar, altijd een kreukvrij strak zwart pak aan.

En, ja, ook zijn twee films. De hoofdpersoon uit zijn eerste film, A Single Man (2009), rouwt om het verlies van zijn vriend in een prachtig jarenzestigdecor. In zijn tweede zijn niet alleen de garderobe, de echtgenoot en het huis van Susan van een oogverblindende esthetiek – en ongetwijfeld vergelijkbaar met de woningen waarin de Amerikaan zelf woont met zijn vriend, modejournalist Richard Buckley, en hun vierjarige zoon Jack. Zelfs de angstaanjagende lowlifes uit de film lijken uit een modereportage weggelopen. Ford maakt er een punt van nooit zijn eigen ontwerpen te laten zien in een film, opdat hij serieus genomen wordt als filmmaker, maar het is duidelijk dat hij zich met de kleinste details heeft bemoeid. Ook de scripts van zijn films schreef hij zelf.

Lees het interview met Tom Ford: ‘Films penetreren het bewustzijn’

Gucci en porno-chic

Het is een houding die Ford, in Texas geboren als zoon van twee makelaars, in de jaren negentig een van de grote namen uit de modewereld maakte. Wat Ford destijds voor elkaar kreeg bij Gucci, geldt nog altijd als een lichtend voorbeeld voor veel modehuizen. Het Italiaanse huis stond er begin jaren negentig zwaar beroerd voor, zowel creatief als financieel. Ford, die er in 1990 begon als ontwerper en in 1994 creatief directeur werd, wist er weer een enorm succes van te maken.

Hij deed dat door de Gucci-klassiekers als de tas met het bamboe hengsel en de loafer met bitje te plaatsen in een met een overdosis sex-appeal overgoten, decadente, luxe jarenzeventigsfeer. Porno-chic, werd de stijl van Ford wel genoemd. Een van de beruchtste uitingen daarvan is een advertentie uit 2003, waarop een mannelijk model het broekje van een vrouwelijk model zover naar beneden trekt dat haar in een ‘G’ geschoren schaamhaar goed zichtbaar is.

Ford pakte behalve de kleding en accessoires ook meteen Gucci’s winkelinterieurs, het logo, de schoenendozen en de winkeltassen aan. Zelfs de manier waarop hij zichzelf liet (en laat) fotograferen was duidelijk overdacht: kin omlaag, nooit lachend, een blik die het midden houdt tussen serieus, sexy en mysterieus. Gucci was meteen meer dan een modemerk: het was een wereld. De methode Ford ging de wereld in als de ‘Gucci-truc’: geef een hippe, jonge ontwerper de leiding over een bekend, maar ingedut merk. Het wordt nog altijd met succes toegepast.

Yves Saint Laurent

In 1999 lijfde Gucci, waar Ford aandeelhouder van was, Yves Saint Laurent in. Ford werd ook verantwoordelijk voor die collecties. Hij kon, zoals hij het onlangs verwoordde, „niets fout doen”, tot hij in 2004 een conflict over creatieve controle kreeg met het Franse conglomeraat PPR, dat de Gucci Group, zoals het bedrijf was gaan heten, had overgenomen. Ford verliet het bedrijf als een zeer vermogend man.

Hij wilde meteen de stap naar film maken. Hij kreeg echter geen voet aan de grond in de filmwereld en raakte in een depressie. „Ik had een sterke stem gehad in de eigentijdse cultuur, en toen ik die kwijt was, wist ik niet meer wie ik was”, zei hij in een interview. „In paniek dacht ik: laat ik maar teruggaan naar de mode.” In 2005 lanceerde hij geuren onder de naam Tom Ford. Later kwamen daar brillen, mannenmode en tenslotte – in 2011 – vrouwenmode bij.

Ford maakt geen brutale, sexy mode meer die de toon aangeeft, maar chique en kostbare producten voor de ‘1 procent’: de goedkoopste jurk in de onlinestore kost 3.250 euro. Het is een groep waarmee hij een haat-liefdeverhouding heeft.

Nocturnal Animals, gebaseerd op een roman uit 1993, gaat voor hem deels over de valkuilen van materialisme en consumentisme. In de ongelukkige hoofdpersoon Susan ziet hij zichzelf: iemand die deel uitmaakt van de wereld van de absurd rijken (een van zijn eigen huizen, een ranch, stond deze zomer te koop voor 75 miljoen dollar), maar worstelt met de holheid daarvan. Al stelde Fords fortuin hem wel in staat zijn eerste film deels zelf te financieren.

In Tony, de man die in de tweede verhaallijn niet kan voorkomen dat vrouw en dochter worden ontvoerd, herkent Ford zichzelf als gevoelig jongetje in Texas, waar mannen geacht werden stoer en macho te zijn en met een geweer te kunnen omgaan.

Extreme verlegenheid

Film is een minder onverwachte stap voor Ford dan je zou denken. Als student kunstgeschiedenis nam hij acteerlessen, een tijdlang verdiende hij de kost als acteur in commercials. Zijn doel was filmster te worden, maar „extreme verlegenheid” voor de camera brak hem op. Hij studeerde uiteindelijk af als interieurontwerper, en kreeg via een stage op de pr-afdeling van modehuis Chloé in Parijs in 1986 zijn eerste baan in New York als mode-ontwerper. Richard Buckley, met wie hij nu dertig jaar samen is, introduceerde hem bij Gucci.

Al midden jaren negentig realiseerde Ford zich dat hij regisseur wilde zijn. De kracht van een jurk, aldus Ford, vermindert al na de eerste keer dat je hem op een mooie vrouw ziet. Een film is voor altijd: „Zelfs als de regisseur en alle acteurs dood zijn, blijft een film levend.”

Maar mode ontwerpen heeft ook overeenkomsten met regisseren, vindt hij. „Je hebt visie nodig, je moet iets te zeggen hebben. Je huurt getalenteerde mensen in, die je de ruimte geeft en tegelijkertijd leidt naar je eigen, ultieme doel.”