‘Olieconcern Yukos moest gewoon failliet’

Corruptie

Al acht jaar woedt een strijd om het failliete olieconcern Yukos uit Rusland. Maandag kwam in Amsterdam de omkoping van de curator uit de hoge hoed.

De lange arm van het Kremlin in het Yukos-dossier wordt steeds langer. Er waren al beschuldigingen van politieke interventie, van het in de cel gooien van het voormalig management en het manipuleren van vonnissen. Daar komt nu nog een corrupte curator bij, inclusief geldstromen naar belastingparadijzen.

Zo nemen de onthullingen over het al tien jaar failliete olieconcern Yukos geen einde. Maandag kwamen advocaten van Yukos voor het gerechtshof Amsterdam opnieuw met een verrassing in de inmiddels acht jaar slepende procedure van Promneftstroy, voormalig dochterbedrijf van het Russische staatsoliebedrijf Rosneft en nu eigendom van durfinvesteerder Richard Deitz, tegen de voormalige bestuurders en eigenaren van Yukos. Inzet is de zeggenschap over het Nederlandse bedrijf Yukos Finance BV, met bezittingen ter waarde van 800 miljoen euro.

Het Yukos-kamp – dat de buitenlandse bezittingen van het voormalige Yukos niet wil afstaan aan Promneftstroy – onthulde tijdens de zitting dat Rosneft in 2006 de curator in het faillissement en de veiling van Yukos-onderdelen heeft omgekocht. Door zijn toedoen zou veel Yukos-bezit voor een prikje naar Rosneft zijn gegaan.

Uit een overboekingsdocument blijkt dat curator Eduard Rebgun na het faillissement 90 miljoen dollar (85 miljoen euro) kreeg van Rosneft.

Yukos Oil Company werd op 1 augustus 2006 in Moskou failliet verklaard. Op 11 augustus 2006 maakte Rosneft International, een Ierse offshore-vennootschap, 70 miljoen dollar over van een offshore bankrekening in Jersey naar de beheerder van een trust in Singapore waarvan onder meer Rebgun, zijn vrouw en hun twee kinderen de begunstigden zijn. De trust werd op 14 augustus 2006 opgericht. Op 17 augustus volgde nog een betaling van 20 miljoen dollar.

Faillissementsfabriek

Eduard Rebgun (1947) runt sinds 1993 in Moskou met zijn vrouw Elena het juridische adviesbedrijf Komjoer. Het echtpaar noemde Komjoer zelf ooit een „faillissementsfabriek”. Ze zijn betrokken bij veel belangrijke faillissementen in Rusland.

Voorjaar 2006 werd Eduard Rebgun door de arbitragerechter in Moskou aangewezen als ‘externe toezichthouder’ in de Yukos-zaak. Dat was tijdens een procedure waarin westerse banken de financiële claims van staatsoliebedrijf Rosneft op Yukos Oil betwisten. Yukos was toen nog niet failliet.

Rebgun kreeg de opdracht een analyse te maken van de kredietwaardigheid van Yukos. De haast waarmee Rebgun werd aangesteld viel de Russische krant Kommersant destijds op. De krant omschreef in maart 2006 Rebgun als „bankenspecialist die nauwe banden onderhoudt met de veiligheidsstructuren”.

De analyse van extern toezichthouder Rebgun viel negatief uit voor Yukos. Het gevolg was dat het olieconcern 1 augustus 2006 failliet werd verklaard. De veiling van de bezittingen van Yukos, ook onder leiding van Rebgun, volgde tussen mei en augustus 2007. Grote delen van het bedrijf werden gekocht door Rosneft en Promneftstroy.

Onderdeel masterplan

De advocaten van Yukos: „Als onderdeel van het masterplan moest Yukos Oil gewoon failliet. De Russische staat, Rosneft en Rebgun werkten hierin naadloos samen.” Rebgun zou „absurde kortingen” hebben toegepast waardoor Rosneft „de kolossale assets van Yukos Oil” voor een prikje kon kopen.

Hoe complex de verstrengeling was blijkt volgens de advocaten uit het feit dat de vrouw van Rebgun in 2007 ook meedeed aan de door haar man georganiseerde veiling van de Yukos-boedel. Ze trad op als vertegenwoordiger van Prana, een Russisch vennootschap met een onbekende aandeelhouder van een offshorebedrijfje op de Seychellen. Op de veiling kocht mevrouw Rebgun via Prana Yukos’ onroerend goed en vorderingen op derden voor 2,85 miljard euro. Ze verkocht dit meteen door aan Rosneft-dochter Neft-Aktiv. De advocaten van Yukos: „Het verschil ging naar de Seychellen.”

‘Rechtsorde niet besmetten’

Erkenning van het Russische faillissementsvonnis van Yukos zou impliceren dat de Russische praktijken de Nederlandse rechtsorde infiltreren, betoogden de advocaten. „Het is, ook in de wereld, vrij uniek dat machinaties en corruptie van deze orde kunnen worden blootgelegd. Promneftstroy heeft van deze praktijken altijd geweten en deze consequent verzwegen. Dit mag ook niet zonder gevolgen blijven. Niet alleen de aanvraag, maar ook de afwikkeling van het faillissement was een grote farce. De Nederlandse rechter mag er niet aan meewerken om deze in Nederland te importeren en te laten doorwerken. De Nederlandse rechtsorde kan niet worden besmet door deze praktijken van de Russische staat, Rosneft en Promneftstroy en de nu van zijn touwtjes ontdane marionet Rebgun.”

Reageren: onderzoek@nrc.nl