Zo bouw je een stoommachine in je surprise

Knutselen Rokende draken, geisers of een toneel met echt toneellicht. Wetenschapper Rolf Hut wil dat we meer ‘techy’ sinterklaassurprises gaan bouwen.

Illustratie's: Marten Hazelaar

Illustratie’s: Marten Hazelaar

Deze week wordt in heel Nederland verwoed geknipt, geplakt en gepapier-macheed aan sinterklaassurprises. Die zijn grofweg in te delen in twee categorieën, zegt natuurkundige aan de TU Delft Rolf Hut (35). „Ze zijn mooi, of grappig”. Bij mooie surprises denkt hij aan gedetailleerde creaties. „Grappig is: haha, je cadeau zit vast in een blok ijs.”

De surprises van Hut vallen al jaren buiten deze indeling. Ze moeten vooral presteren, bijvoorbeeld rondrijden of geluid maken. Deze maand publiceerde Hut zijn boek Knotsgekke surprises voor iedereen, met 22 technische surprise-ideeën. De wetenschapper probeert in zijn vrije tijd techniek toegankelijk te maken voor leken. Maar wat is een beter moment om techniek aan de man te brengen dan nu, als we toch al aan het knutselen zijn? Hut en andere techneuten hielpen afgelopen weekend in het Science Center in Delft ouders en kinderen die een technische surprise willen maken.

Katrollen en batterijen

Op het eerste gezicht lijkt het of de kinderen in deze bovenzaal ‘normaal’ knutselen, wie beter kijkt ziet tussen het karton en de scharen ook stroomdraden, katrollen, batterijen en kleine trilmotoren liggen. Kinderen maken bijvoorbeeld auto’s met ‘bots-alarm’ of poezen die kunnen snorren. Een schoenendoos is even later een zenuwspiraal (zo’n spel waarbij een alarm afgaat als de lus de ijzerdraad raakt) en een eierdoos verandert in een draak met lichtgevende ogen. Aan de tafel van Hut staat een rij kinderen met vragen, onder wie de tienjarige Lea van Vliet uit Delft die iets moet knutselen voor een jongen uit haar klas. Samen met de wetenschapper brainstormt ze over haar surprise. Haar klasgenoot houdt van YouTube kijken, weet ze. „Zullen we een alarm maken voor onder de deurmat?”, stelt Hut voor. „Als hij papa en mama zo hoort aankomen, kan hij snel de laptop dichtklappen en in bed gaan liggen.”

Lea heeft even later twee platen in haar handen, omwikkeld met aluminiumfolie. Er lopen electriciteitsdraadjes uit haar ‘ouderalarm’. Wie op de platen gaat staan en zo de ene plaat op de andere duwt, activeert een schakelaar die via het aluminiumfolie stroom naar een zoemer stuurt. „Het viel mee hoe moeilijk het was”, zegt het meisje over haar creatie.

illustratie

Hut is hier niet om zieltjes te winnen voor de TU Delft, zegt hij. Kinderen hoeven van hem niet allemaal een technische beroepsrichting te kiezen. „Ja, we hebben veel mensen nodig die goed zijn in techniek, maar ik heb het ook over hobbyisme.” Techniek wordt volgens de wetenschapper te veel als werk beschouwd. „Ik wil kinderen vertrouwd maken met techniek zodat ze later in hun vrije tijd net als ik voor hun plezier een schakeling in elkaar solderen.” Hut doet in het dagelijks leven onderzoek naar sensoren voor watermanagement. Hij doceert daarnaast in het bouwen van meetapparatuur, bijvoorbeeld uit onderdelen van consumentenelektronica. Dat heeft volgens hem veel raakvlakken met wat hij dit weekend kinderen probeert te leren.

Homopolaire motor

De negenjarige Tygo Hens uit Papendrecht knutselt voor zijn klasgenote een ballerina die pirouettes draait. Het tweedimensionale danseresje van piepschuim staat op een podium. Achter de draaiende danseres zit „relatief moeilijke natuurkunde”, zegt Hut. „We bouwen een homopolaire motor. De ballerina staat op een magneet. Door een koperdraadje loopt stroom dat zorgt voor een magnetisch veld. Door het magnetisch veld duwen we de magneet een bepaalde richting uit, en gaat het danseresje draaien.” Tygo is redelijk tevreden „al draait de ballerina veel te hard”.

De tienjarige Kristina Steens uit Delft knutselt verderop een zwarte spin met lichtgevende rode ogen, geïnspireerd door de spinnen uit het computerspel Minecraft, dat haar klasgenoot speelt. Ze heeft voor elk oog de contactjes van een rood ledlampje over een knoopcelbatterij geschoven.

Haar moeder Mirjam van Strij de Regt, Neerlandica, probeert haar dochter vaker in aanraking te laten komen met techniek. Thuis bouwde Kristina al een vliegende propeller uit een bouwpakket en ze deed een cursus ontwerpen voor een 3D-printer.

Thuis bouwde Kristina al een vliegende propeller uit een bouwpakket en ze deed een cursus ontwerpen voor een 3D-printer

Kristina neemt haar spin – gemaakt van pluche en dikke zwarte tape – mee naar huis. Om te voorkomen dat de batterij leeg is voordat de sinterklaasviering in de klas begint, heeft ze bedacht om voorlopig een stukje papier tussen de contacten van het ledlampje en de batterij te schuiven.

Moeder Van Strij de Regt is een beetje „jaloers”, zegt ze. „Dit had ik ook wel willen kunnen op de basisschool.”

Knotsgekke surprises voor iedereen, Rolf Hut, Xander Uitgevers, 104 blz., €15