Column

Heerlijk afrekenen met foute mensen

Afrekenen met hoog gezeten Nederlanders die er eerder naast zaten. Het is een geliefd tijdverdrijf geworden en ik moet bekennen: dat begrijp ik wel. Zelf las ik ook verlekkerd over Harry Mulisch en andere progressieve intellectuelen die eind jaren zestig meenden dat Fidel Castro op Cuba een aards paradijs stichtte. Vergissingen winnen nu eenmaal aan schoonheid naarmate ze grotesker zijn.

Maar tijdens het lezen dacht ik ook: illustreert die behoefte aan afrekenen met andermans vergissingen niet precies wat nu aan veel discussies mankeert – dat iedereen te stellig is?

Vergissingen komen best vaak voor. Slimme mensen vergissen zich, net als domme mensen, gewone mensen, politici, schrijvers. Maar we behandelen hun vergissingen niet hetzelfde. Kiezers geven we het recht zich te vergissen. Mensen die vier jaar terug stemden op het eerlijke verhaal van Samsom en een half jaar later al klaagden dat dit eerlijke verhaal niet de bedoeling was, zullen we nooit ter verantwoording roepen. Want het waren kiezers, en kiezers, dat is bekend, hebben altijd gelijk.

Politici gunnen we ook volop vergissingsruimte. Rutte (VVD) bepleitte ooit een fusie van zijn partij met D66: hoor je niemand meer over. Klaver (GroenLinks) was als beginnend Kamerlid liberaler dan nu: idem. Bosma (PVV) leidde tot in 2003 een multiculturele radiozender: idem. Nagel (50Plus) steunde eind jaren zestig als PvdA’er erkenning van de DDR: idem.

Zelf zal ik nooit vergeten dat de PvdA begin jaren tachtig zei: „We stappen uit het kabinet-Van Agt II als er kruisraketten komen.” De partij meende dat kernwapens de wereld bedreigden en had het maatschappelijk tij mee. Later, nadat Moskou instemde met wederzijdse ontwapening, bleek dat de PvdA zich totaal had vergist: juist de wapenwedloop dwong de Sovjet-Unie op de knieën.

Nu neemt de PVV een vergelijkbaar onwrikbaar standpunt in, over de islam. Ook die partij constateert existentiële internationale dreiging. Ook die partij heeft het maatschappelijk tij mee en suggereert buiten een kabinet te blijven als dit haar opvatting over de islam niet overneemt.

Frappant eigenlijk: het is dezelfde stelligheid, dezelfde polarisatie en hetzelfde gebrek aan mildheid voor andersdenkenden die de PvdA in de jaren tachtig had.

Het punt lijkt me alleen dat mensen pas werkelijk van andermans vergissingen leren als ze de stelligheid die ze anderen verwijten, niet zelf overnemen. Bijvoorbeeld omdat ze er rekening mee houden dat ze zich ook zelf kunnen vergissen.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.