Geopolitiek topjaar voor Poetin dankzij populisme

Rusland en de wereld

Het politieke klimaat in het Westen ziet er gunstig uit voor Rusland. Met dank aan de snelle opkomst van populistische politici.

Foto Mehdi Fedouach / AFP

Vladimir Poetin heeft in het buitenland de wind mee. In Oost-Europa worden pro-Russische politici gekozen, in het Westen winnen voorstanders van een nieuwe dialoog met het Kremlin terrein en het opkomend populisme speelt de Russische president in de kaart.

Rusland zag jarenlang met lede ogen aan dat de ene na de andere staat in Oost-Europa koos voor oriëntatie op het Westen. Dat is niet meer vanzelfsprekend. De Bulgaren kozen onlangs met Rumen Radev een pro-Russische president, evenals de Moldaviërs met Igor Dodon. Belangrijker echter zijn de verschuivingen in het Westen.

Gesprek Rusland en Westen stilgevallen

Na annexatie van de Krim, Russische inmenging in Oekraïne en Russische steun voor de Syrische president Assad is het gesprek met Rusland vrijwel stilgevallen. Rusland voelt zich door het Westen gekleineerd, het Westen vertrouwt Rusland niet meer na de schending van internationale afspraken in Europa en de catastrofe in Oost-Aleppo.

De patstelling is er nog, maar met de opkomst van populistische politici verandert het politieke klimaat en ook de houding tegenover Rusland. Donald Trump, wiens buitenlandbeleid nog in nevelen is gehuld, maakte er tijdens zijn campagne geen geheim van dat als hij tot president van de VS werd gekozen, hij een nieuwe, zakelijke relatie met het Kremlin wil en kansen ziet voor gezamenlijk optreden.

François Fillon, zondag gekozen als presidentskandidaat voor de Franse Republikeinen, is uitdrukkelijk vóór een dialoog met Poetin. Een andere belangrijke presidentskandidaat, Marine Le Pen van het Front National, is uitgesproken pro-Moskou. Ze accepteerde zelfs een lening van 9,5 miljoen euro uit Rusland. De Franse verkiezingen zijn pas in het voorjaar en de kandidaat van de socialistische PS is nog niet bekend, maar, met de overwinning van Fillon, krijgt ‘dialoog’ in het internationale debat nu al meer gewicht.

Lees ook de column van Caroline de Gruyter: Een opsteker voor de liberale wereldorde

De eerste concrete stappen zijn er ook. Duitsland is dit jaar voorzitter van de OVSE, het permanente Oost-West-forum in Wenen, en wil, met steun van vijftien andere Europese landen, waaronder Nederland, met Moskou een nieuw akkoord sluiten voor wapenbeheersing. „De Europese veiligheid is in gevaar”, zei minister Frank-Walter Steinmeier (Buitenlandse Zaken, SPD) en beoogd bondspresident vrijdag in Die Welt. „Hoe moeilijk onze verhouding met Rusland ook is, we hebben meer dialoog nodig, niet minder.”

Steinmeier pleitte al eerder voor overleg met Rusland, maar kon daarbij steevast rekenen op scepsis bij de VS.

Ook binnen de NAVO wordt dezer weken getracht het gesprek met Rusland vlot te trekken. Het overleg in de zogeheten NAVO-Rusland-Raad is vrijwel stilgevallen. In Brussel hoopt men dit jaar nog een keer bijeen te komen, maar alleen al de onderhandelingen over de agenda zijn „frustrerend”, zegt een NAVO-diplomaat.

Poetin heeft baat bij populisme

Populistische partijen, van rechts en links, zijn doorgaans op de hand van Poetin. De European Council on Foreign Relations (ECFR) onderzocht 45 Europese partijen van uiterst rechts en uiterst links. De grote meerderheid van die partijen is pro-Moskou en heeft sympathie voor Russische standpunten, concludeerde de denktank. Belangrijkste ‘Poetinfluisteraars’ op rechts zijn de Duitse AfD, de Oostenrijkse FPÖ, die zondag mogelijk het eerste populistische staatshoofd in Europa levert, de Lega Nord, en het Vlaams Belang. Op links zijn onder andere Die Linke (Duitsland) en Podemos (Spanje) pro-Rusland. In het Europees Parlement is de PVV koploper in pro-Russische stemgedrag, aldus ECFR. Denk daarbij aan stemmingen over Oekraïne of over schending van mensenrechten in Rusland.

Populisten zien in Rusland een ideologische medestander. Rechts voelt zich aangetrokken tot sociaal-conservatisme, de nadruk op nationale soevereiniteit en de afkeer van de liberale internationale orde. Links voelt zich thuis bij Ruslands antiglobalisme en antiamerikanisme. Ook al hebben de populisten in Europa in veel landen geen macht, ze maken reclame voor Russische standpunten, verdedigen Russische acties en verzwakken met felle kritiek op de EU en de NAVO de politieke consensus in het Westen. Poetin wakkert die onrust graag aan.

Lees ook het interview met Lamberto Zannier, topman OVSE: ‘In de Koude Oorlog werd er gepraat, nu escaleert het’