Een vliegveld bouwen op wankele basis

Vliegveld Mexico-Stad

Het nieuwe internationale vliegveld van Mexico-Stad zal volgens critici geheid tot wateroverlast leiden. Maar protest ertegen is verboden.

Voldaan tuurt Atl Aceves over de eindeloze, lege vlakte van donkerrood vulkanisch grint. Hier moet het komen, het nieuwe internationale vliegveld van Mexico-Stad. Paaltjes en stippellijnen markeren de ligging van een van de toekomstige landingsbanen. Verderop vullen bulldozers in razend tempo vrachtwagens met zand en puin.

Twee keer per week inspecteert Aceves de vorderingen namens de opdrachtgever, de Grupo Aeroportuario de la Ciudad de México (GACM). Hij wijst op de gedempte afwateringskanalen en neemt foto’s van de laatste vogels in de resterende beken. „Een paar maanden geleden zat het hier nog helemaal vol.”

Kjell Kloosterziel noemt het een „uitermate uitdagend project”. Kloosterziel is directeur van Netherlands Airport Consultants (Naco), onderdeel van ingenieursbureau Royal HaskoningDHV. Dat kreeg voor vele tientallen miljoenen euro’s aan opdrachten rond de aanleg van het vliegveld. Naco ontwerpt de landingsbanen en maakt een plan voor de passagiersstromen, bagageafhandeling en bewegwijzering in de terminal, een complex dat oogt als een gigantisch kosmisch insect dat ten oosten van de hoofdstad is neergeploft. De luchthaven zal jaarlijks 68 miljoen reizigers kunnen verwerken en op termijn 120 miljoen. Kosten: 13 miljard dollar (11,8 miljard euro).

De president heeft haast

De ambities zijn groot, en hetzelfde geldt voor de zorgen. Want de keus voor de aanleg van het vliegveld op de resten van een voormalig meer is omstreden. „Op korte termijn krijgen we ernstige problemen”, zegt ecoloog Luis Zambrano van de Nationale Autonome Universiteit van Mexico (UNAM). „Het is overduidelijk dat dit gebied zal vollopen. Het water moet dan snel worden afgevoerd en dat zal grote gevolgen hebben voor de hele stad.” Volgens bioloog Fernando Córdova, ook verbonden aan de UNAM, is dat precies de reden dat dit gebied tot nu toe braak lag. „Alle regionale bestemmingsplannen melden dat hier niet gebouwd mag worden.”

Mexico-Stad kampt al eeuwen met een problematische waterhuishouding. De metropool met inmiddels 20 miljoen inwoners is gebouwd op de bodem van het voormalige Texcocomeer, dat stukje bij beetje is drooggelegd. Door het oppompen van drinkwater zakt Mexico-Stad jaarlijks gemiddeld tien centimeter de diepte in, wat in de regentijd elk jaar tot meer wateroverlast leidt. De natuurlijke buffer voor overtollig water is een lagergelegen, moerasachtig, onbebouwd gebied.

Precies daar moet het vliegveld komen. Die plek is voor de regering de gemakkelijkste optie, juist omdat het gaat om braakliggende grond, dicht bij de stad. Maar de gevolgen zijn onvoldoende onderzocht, zeggen experts. Het besluit tot de bouw viel in december, toen de inkt van het ontwerp amper droog was. „In zo’n korte tijd is het onmogelijk een adequate analyse te maken”, zegt Miguel Angel Cancino, in Mexico-Stad openbaar aanklager voor zaken die milieu en ruimtelijke ordening betreffen. „Het besluit werd zonder enige vorm van debat genomen. Bij minder omvangrijke projecten is de periode voor discussie en onderzoek al veel langer.” President Enrique Peña Nieto heeft haast, zeggen de critici. De terminal moet eind 2018 al worden opgeleverd, nog net voor het einde van zijn mandaat, zodat hij het lint nog kan doorknippen. Het eerste vliegtuig moet in 2020 opstijgen.

‘Risico moeilijk in te schatten’

Kjell Kloosterziel kent de problemen met bodem en water, maar beschouwt die als een uitdaging. „Wat daar aan regen valt, zal zo veel mogelijk op de luchthaven zelf worden opgevangen en afgevoerd naar bestaande en nieuwe spaarbekkens en het afwatersysteem van de stad. Maar er zal altijd een impact blijven, dat valt niet te ontkennen.”

Volgens ecoloog Zambrano is die impact grotendeels verzwegen: „Door de negatieve effecten weg te laten lukte het om snel goedkeuring te krijgen.” Er bestaat wel een milieueffectrapportage, maar daarin staat niets over potentiële overstromingen. Bioloog Córdova: „Ook andere milieueffecten worden genegeerd. Zo worden nergens de vogels genoemd, terwijl dit een zeer vogelrijk gebied is.” Na wat speurwerk ontdekte Córdova hoe het rapport tot stand kwam: „Het adviesbureau dat het schreef, is eigendom van de staatssecretaris van Milieu en Planning zelf. Het bureau was al jaren niet meer actief en is speciaal voor dit project opgepept.”

Volgens Kloosterziel is er genoeg informatie om veilig te kunnen bouwen. „We hebben samen met de UNAM en de nationale watercommissie, Conagua, de bodemsamenstelling en de waterhuishouding onderzocht. Daardoor kunnen we een ontwerp maken waarbij het risico op wateroverlast wordt teruggebracht naar eens in de vijftig jaar. En zelfs dan blijft de luchthaven operationeel”.

Juist Conagua publiceerde in 2012 nog een rapport over de gevaren van de bouw op het voormalige meer – reden voor de vorige president, Felipe Calderón, om er niet aan te beginnen. Kloosterziel reageert: „Het risico is moeilijk in te schatten zonder het rapport in detail te kennen.” De toenmalige directeur van Conagua, José Luis Luege Tamargo, noemt het project „uitermate riskant voor het vliegveld en voor de toekomst van de stad.”

Protest verboden

Experts zeggen dat de regering omwonenden van het toekomstige vliegveld buitenspel heeft gezet. „De bevolking is te laat op de hoogte gesteld en met verdraaide informatie”, zegt Marisol Anglés, een jurist die onderzoek deed voor de UNAM. Vijftien jaar geleden wisten boeren met gewelddadige protesten bouwplannen tegen te houden. „Onze grond is onze moeder en je moeder verkoop je niet”, zegt Ignacio del Valle, een van de gangmakers van de protesten toen en nu. In plaats van op informatie trakteerde Peña Nieto de bevolking op een speciale wet die iedere vorm van protest tegen het vliegveld verbiedt. Veel boeren zijn inmiddels uitgekocht en het terrein van 4.431 hectare is voorzien van een metershoog hek. Honderden dorpelingen kregen een baantje aangeboden in zogenoemde ecologische brigades die de begroeiing weghalen en herplanten. Tussen de honderd en tweehonderd boeren blijven zich verzetten; om de paar weken komt het tot gewelddadige confrontaties tussen boeren en in burger geklede knokploegen van de bouwbedrijven.

Kloosterziel kent de onvrede. „Dergelijke ontwikkelingen [zoals de aanleg van een vliegveld, red.] gaan altijd gepaard met protesten. Maar ze hebben ook een enorme economische impact, zoals lokale werkgelegenheid en waardevermeerdering van de grond. En we weten dat de regering onderhandelt met de lokale bevolking en dat er gecompenseerd zal worden.” Ignacio del Valle heeft daar geen vertrouwen in en waarschuwt het Nederlandse bedrijf: „Laat hij zijn investeringen zo snel mogelijk terugtrekken want dit vliegveld wordt een ramp, we gaan de bouw niet toestaan.”