Werken nachtlenzen?

Alleen geschikt voor brildragers met een niet al te grote afwijking.

‘Overdag scherp zien zonder bril of lenzen”, staat er op billboards boven een levensgroot oog met een hemelsblauwe iris. Dat kan met speciale lenzen die je ’s nachts indoet, zo valt te lezen: „Nachtlenzen corrigeren je ogen terwijl je slaapt.” Het klinkt een beetje alsof je een proefwerk leert door het leerboek onder je hoofdkussen te leggen. De vraag is dus: maken nachtlenzen van een kippig iemand weer een scherpziende?

„In veel gevallen wel. Het is een heel oude techniek, zeker twintig jaar oud”, zegt natuurkundige en oogexpert Tom van den Berg van het Nederlands Herseninstituut. De techniek heeft zelfs een aparte wetenschappelijke naam: orthokeratologie. Orthos betekent ‘recht’ en keratos betekent ‘hoorn’ of in dit geval ‘hoornvlies’. De samenstelling wil dus iets zeggen als de ‘techniek om het hoornvlies weer recht te maken’.

Het probleem van mensen die in de verte niet scherp kunnen zien is namelijk dat het hoornvlies te veel is gekromd. Bij een goed functionerend oog vallen lichtbundels door het hoornvlies precies samen op het netvlies, waar cellen beelden omzetten in signalen naar de hersenen. Bij bijziende personen is het hoornvlies zoveel gekromd dat de lichtbundels net voor het netvlies samenkomen en de afbeelding daar het scherpst is. Op het netvlies lopen de lichtbundels dan juist wat uit elkaar waardoor de afbeelding juist onscherp wordt.

Deze afwijking wordt doorgaans gecorrigeerd door de lichtbundels eerst door een bril of contactlens te laten gaan. Zo valt de afbeelding weer precies op het netvlies en kan de bijziende persoon weer scherp zien.

Nachtlenzen werken heel anders. „Die maken gebruik van het feit dat hoorn een nogal stijf materiaal is. Je moet het lang indrukken voordat het vervormt. Daarna duurt het ook weer lang voordat het weer in zijn oorspronkelijke vorm is” , legt Van den Berg uit. „Een nachtlens drukt tijdens de duur van de slaap het hoornvlies een beetje platter. De volgende dag blijft het hoornvlies nog lang zo staan en kan je in principe de hele dag scherp zien. Tegen de avond krijgt het hoornvlies zijn oorspronkelijke vorm terug en wordt het zicht weer minder scherp.” Wie tv wil kijken kan dan een bril opzetten.

De nachtlens is alleen geschikt voor bijziende brildragers die een niet al te grote afwijking hebben. De Britse organisatie van opticiens legt de grens bij min 6,5. In Nederland zien opticiens min 4 een beetje als het maximum. „Zo’n driekwart van de mensen met een bril of lenzen heeft een sterkte van minder dan min 4”, zegt directeur Peter Nijhuis van NKL, de grootse aanbieder van nachtlenzen in Nederland – en het bedrijf achter de reclamecampagne.

Onder de zestigers heeft één op de vier mensen een bril (of lenzen) met minsterkte, onder twintigers één op de twee. Ongeveer 50.000 mensen gebruiken nu nachtlenzen. Dus het is niet zo verwonderlijk dat NKL nog wel ruimte ziet voor groei. „Die is nu nogal afhankelijk van het enthousiasme van de lokale opticiens”, zegt Nijhuis. „Zo verkopen we naar verhouding veel nachtlenzen in Franeker en Tilburg, omdat daar opticiens zitten die de lenzen heel actief aanbieden.” Nachtlenzen zijn niet voor iedereen geschikt, bijvoorbeeld niet voor mensen met weinig traanvocht.

De lenzen zijn veilig, concludeerden oogdeskundigen van de University of California, Berkeley, begin dit jaar in een studie waarin 170 publicaties werden gewogen. Gebruikers moeten wel hun lenzen zeer goed schoonhouden, benadrukten zij. „Dat is zeker waar”, zegt Nijhuis: „Maar dat geldt ook voor gewone lenzen.”