Oude meester in lijf jonge virtuoos

Daniil Trifonov

In slechts vijf dagen tijd nam hij alle etudes van Liszt op – die zijn verschenen op dubbel-cd. Zondag kreeg hij een Edison Klassiek.

Pianotalent Daniil Trifonov houdt van Horowitz, Argerich en Sokolov. En van Led Zeppelin. Foto Dario Acosta/DG

Pianist Daniil Trifonov „heeft alles, en nog meer”, in de woorden van zijn grote collega Martha Argerich. Publiek en kritiek zijn het erover eens: Daniil Trifonov (1991) is een uitzonderlijk talent. In een tijd waarin steeds jongere, steeds flitsendere virtuozen over elkaar heen buitelen wekt Trifonov de indruk van een oude meester in het lichaam van een twintiger. Zijn favoriete pianisten: Cortot en Horowitz. Zijn favoriete lévende pianisten? Argerich, Radu Lupu, Grigory Sokolov. Voor minder dan legendes doet Trifonov het niet.

Alles aan Trifonov ademt bezonken kalmte, op een stralende septemberdag op het Westergasterrein in Amsterdam. Hij komt net ingevlogen vanuit Londen, waar hij heeft opgetreden in de Proms, hij heeft zojuist met smaak een paar kroketten verorberd en treedt straks op in De Wereld Draait Door. Tussendoor vertelt hij over zijn nieuwe dubbel-cd, een integrale opname van alle etudes van Franz Liszt, die hij in slechts vijf dagen tijd heeft opgenomen – een prestatie die grenst aan het ongelooflijke. „Na afloop had ik het gevoel dat ik een week niet hoefde te oefenen”, zegt Trifonov droogjes.

Overigens beschikt de gereserveerde Trifonov over een groot potentieel voor geestdrift. Wanneer hij te spreken komt over de muzikale associaties en verwantschappen die hem aan het hart gaan veert hij letterlijk overeind. Dan hoeft het niet per se over Liszt en Rachmaninov te gaan – hij houdt ook van Led Zeppelin.

Bekijk het optreden van Trifonov in De Wereld Draait Door. De tekst gaat verder na de video.

Zijn Nederlandse debuut maakte Trifonov drie jaar geleden in het Gergiev Festival, met het Eerste pianoconcert van Prokofjev. De afgelopen editie speelde hij diens Derde pianoconcert. Zijn cd Rachmaninov Variations kreeg zondag een Edison. Een Rus die excelleert in Russisch repertoire, met andere woorden – en nu dus twee schijfjes vol Liszt.

Trends van de toekomst

Zo gek is dat niet, legt Trifonov uit. Een Russische leerling van Liszt, Aleksandr Ziloti, was de grondlegger van de Russische pianotraditie. Ziloti gaf onder meer les aan zijn volle neef Rachmaninov. De wortels gaan diep, en er zijn nog altijd Russische pianisten die zich als Liszts leerlingen beschouwen.

„Liszt was een breed georiënteerde man, als pianist, componist en schrijver”, zegt Trifonov. „Veel van de richtingen die hij heeft verkend bleken de trends van de toekomst – zo wijst hij vooruit naar het impressionisme. Maar ook qua compositiestructuur, niet iets wat je onmiddellijk met Liszt associeert, heeft hij de bakens verzet: het symfonische gedicht heeft als genre bijvoorbeeld veel aan hem te danken.”

De reputatie van onstuimige klavierleeuw heeft de blik op Liszts oeuvre weleens vertroebeld. „Laten we eerlijk zijn”, zegt Trifonov, „Liszt zonder showmanship, dat is geen Liszt. Maar er is méér dan dat: complexe harmonische verbanden, betoverende vertelkunst. Al zijn muziek heeft een ernstige diepte. In zijn late stukken treedt die meer op de voorgrond, maar ook in zijn etudes gaan werelden schuil.”

Volgens Trifonov bestrijken de etudes alle facetten van Liszts karakter: „De Transcendentale etudes zijn meesterwerkjes van programmamuziek, sommige autobiografisch van aard, andere juist descriptief – de 6de doet me altijd denken aan de ‘Mars naar het schavot’ uit Berlioz’ Symphonie fantastique. De Italiaanse etudes zijn lyrisch, en herbergen harmonische constructies die doen denken aan Chopin. De Duitse etudes doen dan weer denken aan romantische schilderkunst, met gnomen en elfjes – dat hoor je allemaal terug. De Grandes études de Paganini zijn niet alleen een eerbetoon aan een bewonderde tijdgenoot, maar ook complexe, eigenstandige pianostukken.”

Uiterlijk lijkt Trifonov wel een beetje op portretten van de jonge Liszt: de slanke gestalte, het sluike bruine haar, het smalle, bleke gezicht met de scherpe neus en indringende blik. Net als Liszt reist hij in hoog tempo de wereld rond als meesterpianist. En net als Liszt, zij het minder prominent, is Trifonov ook componist.

Trifonov-de-componist

In april 2014 ging Trifonovs Pianoconcert in première bij het Cleveland Institute, en tijdens het Verbier Festival klonk het onlangs voor het eerst op Europese bodem. Momenteel werkt hij aan de orkestratie van een dubbelconcert voor viool en piano, dat in de zomer van 2018 ten doop zal worden gehouden, door hemzelf en niemand minder dan Gidon Kremer. Op zijn met Edison bekroonde Rachmaninov Variations speelt Trifonov zijn eigen evocatieve suite ‘Rachmaniana’.

Hoe klinkt Trifonov-de-componist? Een beetje als Rachmaninov, inderdaad. Hoewel muziek van de twintigste en eenentwintigste eeuw zijn diepe belangstelling heeft en hij die muziek in de toekomst ook wil gaan uitvoeren, neigt Trifonov in zijn eigen componeren naar de Russische pianotraditie die hem gevormd heeft, met uitstapjes naar het symfonische werk van Richard Strauss.

In de negentiende eeuw was het een vanzelfsprekendheid dat pianisten ook componeerden voor hun instrument. Tegenwoordig zie je dat nog maar zelden. Volgens Trifonov is scheppende activiteit een belangrijk deel van het kunstenaarschap, ook als dat niet het primaire deel is. Bovendien is er een praktisch nut, zo blijkt tijdens de hectische DWDD-soundcheck: wanneer Liszts etude Un sospiro nog verder moet worden teruggesnoeid – de wetten van het programma – improviseert Trifonov ter plekke met zichtbaar plezier een paar edits die volslagen logisch klinken.

TranscendentalDaniil Trifonov plays Franz Liszt. Uit bij Deutsche Grammophon.