Column

Licht uit, zintuigen aan

Dirigent James Levine, chef van de Metropolitan Opera in New York, omschreef opera in deze krant eens als een kwestie van „licht uit, zintuigen aan.” Muziektheater appelleert aan meer zintuigen tegelijk – horen, zien, voelen, meegesleept worden door een verhaal. Dat geldt óók voor toneel, maar daar mis je de voortdurende laag van de muziek, die alle prikkels vleugels geeft. Ga maar eens met het Allegretto uit Beethovens Zevende symfonie op je koptelefoon door een druipend herfstbos lopen. Melancholie in woord en beeld, elk dwarrelblad theater.

Beethoven werd, zoals bekend, doof. (Wie iets nieuws wil weten leze beter het pas verschenen boek Was Beethoven een asperger? van Walter Heijder – Beethovens excentrieke gedrag verklaard vanuit de gedachte dat hij aan het aspergersyndroom, stoornis in het autistische spectrum, zou hebben geleid – fascinerend en aannemelijk.)

Ook de zintuigen van Händel bleven niet gespaard. Aan het magische koor How dark, O Lord, are Thy decrees uit zijn oratorium Jephtha, net te zien geweest bij De Nationale Opera, werkte hij ondanks de hinder van een verminderend gezichtsvermogen. Duistere, diepzinnige muziek is het, verbazend stoutmoedig in de overdaad aan modulaties. Alsof visuele achteruitgang gecompenseerd werd met een muzikale vlucht naar voren.

Met Jephtha, Händels laatste en niet zijn bekendste oratorium, trok De Nationale Opera deze maand volle zalen. En dat is geen incident. Het gaat goed met opera in Nederland. Minister Bussemaker had afgelopen week ongelijk toen ze tijdens de Kamerdebatten beweerde dat de Nederlandse Reisopera zijn premières in thuisbasis Enschede speelt voor „halflege zalen” . De werkelijke zaalbezetting bij Reisopera-premières in het Wilminktheater Enschedé bedroeg vorig jaar 93%. En met reden, want de Reisopera vaart een voorbeeldige koers. De laatste productie (Strauss’ Ariadne auf Naxos) was origineel en gedurfd, deze week wordt er in datzelfde Wilminktheater op het ‘TripTechFestival’ nagedacht over de mogelijkheden van Virtual Reality in opera – een zinsbegoochelende horizon.

Op de eerste VR-enscenering van Wagners operavierluik Der Ring des Nibelungen verheug ik me nu al. Het liefst iets met een realistische krans van vuur, World of Warcraft-achtig door het zwerk galopperende Walküren en smerige reuzen, vormgegeven door een state of the art gameontwerper. Niks lege zalen. Orkesten weren zich tegen lege zalen met live-filmbegeleidingen – een instapvorm van muziektheater. Als er één genre een gouden toekomst wacht, is dat opera.

Mischa Spel is redacteur klassieke muziek