François Fillon nieuwe leider van Frans rechts

Frankrijk

Economisch zeer liberaal, sociaal uiterst behoudend. De klassiek-rechtse Fillon maakt grote kans de nieuwe Franse president te worden.

Fillon (rechts) schudt Juppe de hand na de bekendmaking van de uitslag van de tweede ronde van de voorverkiezingen van de Republikeinse partij. Foto Francois Guillot / AFP

Twee gaullistische oud-premiers resteerden voor de rechtse Franse presidentskandidatuur en het is François Fillon, die vijf jaar onder Nicolas Sarkozy diende, die de voorverkiezingen uiteindelijk gewonnen heeft. Hij neemt het volgend jaar op tegen Marine Le Pen van het Front National en maakt grote kans de nieuwe Franse president te worden.

Maar dat de race niet gelopen is, bleek toen dit weekend nog een derde premier, de zittende sociaal-democraat Manuel Valls, liet doorschemeren dat hij in 2017 mee zou kunnen doen. Hij sluit niet uit dat hij François Hollande uitdaagt bij de linkse voorverkiezingen, in januari, om gefragmenteerd links te herenigen en „de mechaniek te breken die ons naar de nederlaag leidt”. De komende twee weken moeten beiden, ook Hollande zelf, over hun deelname beslissen.

Speelveld ligt opener dan gedacht

Zo zorgt de verrassende winst van de klassiek-rechtse Fillon op de gedoodverfde favoriet Alain Juppé voor nieuwe verrassingen en ligt het speelveld opener dan enige weken geleden gedacht. Fillon, die uiteindelijk met een ruime meerderheid van 67 procent won, voerde onder de radar een campagne die misschien wel zo succesvol was omdat hij zo onopvallend was. Dit op een moment dat veel media zich in electoraal ongewone tijden concentreerden op de twee uitersten: de nóg verbetener teruggekeerde Sarkozy en de in contrast softe Juppé.

Fillon bleef zichzelf en dat bleek de winnende formule. Hij is op economisch terrein zeer liberaal en sociaal uiterst behoudend. Vooral dat laatste moet de achterban van Frans rechts hebben aangesproken. Zijn steun komt vooral uit de province en van de overwegend conservatieve bourgeoisie catholique. Niet vaak in de recente Franse verkiezingsgeschiedenis speelde religie een rol, maar de hulp die Fillon kreeg van katholieke organisaties die tegenover het homohuwelijk in 2013 massaal voor het traditionele gezin demonstreerden valt niet te onderschatten.

Fillon dat is „in de kern Sarko zonder Sarko”, zei Sarkozy zelf, volgens Le Journal du dimanche, tegen zijn entourage. Fillon is Sarkozy „zonder de gebreken van Sarkozy” (zijn ontsporingen, karikaturale retoriek, populisme en affaires), oordeelt ook de politicoloog Bruno Cautrès.

Vlammend supplement

Dat geldt vooral de aanpak van immigratie, integratie en de islam: thema’s waaromheen Sarkozy zijn campagne had gebouwd. Terwijl Fillon in 2015 al een dik verkiezingsboek met de nadruk op de economie had gepubliceerd, kwam hij vorige maand nog met een vlammend supplement onder de titel Vaincre le totalitarisme islamique (het islamitisch totalitarisme verslaan), als reactie op de aanslag in Nice. Hij bepleit daarin strenger staatstoezicht op de islam en meer aandacht voor de Franse identiteit.

Het contrast met Juppé was groot. Hij beklaagde zich zondag over de „smerige campagne” waarin hij ‘Ali Juppé, grand mufti de Bordeaux’ en ‘links’ werd genoemd. Maar met zijn onveranderlijke pleidooi voor culturele diversiteit, gematigdheid en een „gelukkige identiteit” had hij zich al eerder vervreemd van de rechtse achterban. Juppé hoopte op steun van linkse en centrumkiezers en voerde met de peilingen in de hand een campagne alsof het al mei 2017 was en hij in de tweede stemronde om het presidentschap tegenover Le Pen stond en Frankrijk moest verbinden. Fillon wist Frans rechts samen te brengen.

Het FN zal zijn strategie moeten aanpassen. Maar of Fillon het tegenover Le Pen beter of minder doet dan Juppé is onduidelijk. Er zijn nog nauwelijks peilingen die daar iets over zeggen en peilingresultaten uit het verleden geven de laatste tijd weinig garantie voor de toekomst. Maar dat hij zo recent premier was en de Britse oud-premier Thatcher zijn grote voorbeeld noemt, maakt het voor het anti-liberale FN vast makkelijk schieten. Fillon „is verantwoordelijk voor de resultaten van het presidentschap van Sarkozy”, zei een adviseur van Le Pen.