Een lijstverbinding met 50Plus? Dan maar een zetel minder

Op het verkiezingscongres van de Partij voor de Dieren was er euforie over de kieslijst, die unaniem werd goedgekeurd. Leden voelen echter niks voor een lijstverbinding met 50Plus.

Foto Sander Koning / ANP

Het leek zondag even op stuivertje wisselen tussen het bestuur van de Partij voor de Dieren en haar leden. Waar fractievoorzitter Marianne Thieme van de Partij zichzelf wil profileren als enige vrouwelijke lijsttrekker bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 15 maart 2017, braken leden een lans voor die andere vrouwelijke lijsttrekker in de startblokken staat, Ancilla van de Leest van de Piratenpartij. Thieme moest dus actief uitdragen dat er twee vrouwelijke lijsttrekkers waren. Maar daar voelde het partijbestuur op het verkiezingscongres in Doorn, weinig voor. „We profileren ons als enige zittende partij met een vrouwelijke lijsttrekker, was haar verweer. „Er is geen reden om reclame te maken voor andere partijen.” Een meerderheid van de leden op het congres steunde die lijn.

Ook andere vrijages met de Piratenpartij, zoals een lijstverbinding, werden door het bestuur afgewezen. Omdat de Piratenpartij nauwelijks kans op een zetel maakt, was de redenering die uiteindelijk kon rekenen op steun van een meerderheid op het congres.

Tot zo ver trokken partijbestuur en de leden gelijk op. Maar toen het partijbestuur voorstelde om wél een lijstverbinding aan te gaan met de seniorenpartij 50Plus van Henk Krol, hield die eensgezindheid op. Vlak daarvoor was er nog euforie in de zaal over de kieslijst, die unaniem werd goedgekeurd. Met onder meer klinkende namen als lijstduwer, zoals schrijvers A.F.Th. van der Heijden, Maarten Biesheuvel en Jan Siebelink of de actrices Babette van Veen en Georgina Verbaan (tevens NRC-columniste). 21 lijstduwers presenteerde de PvdD afgelopen zondag: van bekende opinieleiders en kunstenaars tot artiesten en wetenschappers.

Totaal ander wereldbeeld

„We hebben tabak van die boekhouders in de Tweede Kamer”, zei fractievoorzitter Marianne Thieme na die presentatie. „We willen onze idealen realiseren en de wereld redden van de business as usual. We hebben een totaal ander wereldbeeld in deze barre tijden.” Maar daar paste volgens de leden op het congres niet dat voorstel voor die lijstverbinding met 50Plus bij. Vorige maand lonkte partijvoorzitter Jan Nagel van 50Plus openlijk naar de Partij voor de Dieren. Het verkiezingsprogramma van de PvdD was toen nog niet bekend. Maar er waren volgens Nagel genoeg overeenkomsten om zo’n lijstverbinding aan te gaan. Dat voorstel was op zich al opmerkelijk. Zowel de Partij voor de Dieren als 50Plus steunden in 2014 een motie van VVD, D66 en SP om lijstverbindingen af te schaffen. Er ligt inmiddels ook een wetsvoorstel van verantwoordelijk minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) om die afschaffing mogelijk te maken.

De afgelopen jaren gingen vooral ‘geestverwante’ partijen lijstverbindingen aan. Zoals ChristenUnie en SGP vanaf 2002. Of het linkse blok van PvdA, SP en GroenLinks in 2012. Maar zo’n verwantschap is er veel minder tussen de Partij voor de Dieren en 50Plus, zo lieten verontruste leden op het congres merken. Die voelden er niets voor dat een stem op Marianne Thieme een zetel voor Krol zou kunnen opleveren. Of andersom. Want veel standpunten van beide partijen staan haaks op elkaar, betoogden ze. Zo wil 50Plus de positie van de Nederlandse agrarische sector ‘versterken’, zo staat in hun verkiezingsprogramma. Terwijl de PvdD de miljardenstroom aan Europese subsidies voor Landbouw en Visserij beleid wil afschaffen. Als de PvdD het voor het zeggen krijgt, worden vlees, zuivel en eieren fors duurder en komt er een verbod op megastallen en de bioindustrie. 50Plus heeft het in haar programma hooguit over ‘beperking van grootschalige intensieve veehouderij’.

Ook de pensioenkwestie verdeelt beide partijen. 50Plus wil de pensioengerechtigde leeftijd terug brengen naar 65 jaar. De PvdD wil invoering van een flexibele AOW-leeftijd. ‘Wie 40 jaar gewerkt heeft, krijgt vanaf 65 jaar AOW. 50Plus wil niets veranderen aan het huidige pensioenstelsel. Verder wil de PvdD de 1.300 miljard euro in de pensioenkassen inzetten om ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen te stimuleren en belonen’. En pensioenfondsen die investeren in de vee- of wapenindustrie moeten worden aangepakt. Terwijl 50Plus helemáál niet wil tornen aan het huidige pensioenstelsel.

Compromislooslheid

Maar het belangrijkste verschil in de verkiezingsprogramma’s, ‘Plan B, Hou vast aan je idealen’, van de PvdD is de belofte van Marianne Thieme van compromisloosheid. ‘Geen symptoombeschrijving, geen compromisme’, belooft ze. ‘Wél idealen die haalbaar en betaalbaar zijn’. 50Plus doet in haar verkiezingsprogramma vooral beloftes aan de 50plus-generatie. ‘Omdat die de afgelopen jaren het meest hebben ingeleverd’, zo citeerde een congresganger Krol.

Partijsecretaris Elze Boshart wees er tevergeefs op dat de PvdD in 2012 „minder dan 500 stemmen tekort had voor een derde zetel in de Tweede Kamer”. En natuurlijk waren er verschillen tussen de PvdD en 50 Plus. „Maar ook overeenkomsten. „We claimen allebei niet links of rechts te zijn.” Terwijl alternatieven ontbraken. „50Plus bood zichzelf aan. En GroenLinks wilde niet want die heeft al afspraken met SP en PvdA.” Maar de leden waren niet overtuigd. „Mensen gaan ons met 50Plus associëren”, was de angst. En er was nog de dubieuze rol van Henk Krol bij verduisteringspraktijken, werd nog opgemerkt. „Dan maar een zeteltje minder.” Het voorstel van het partijbestuur werd kansloos weggestemd.

Scharnierpunt

Thieme zelf hield in haar verkiezingstoespraak de mogelijkheid open dat haar partij steun geeft aan een nog te vormen kabinet.

„Want na 15 maart zullen er 4 of 5 partijen nodig zijn om een meerderheidskabinet te vormen. Een Partij voor de Dieren die 5 of meer zetels heeft, zou heel goed het scharnierpunt van beleid kunnen gaan vormen. Niet eens per se als coalitiepartner, maar wel als doorslaggevende stem bij voorstellen van het kabinet.”

Thieme hekelde in haar speech de rol van de media in de politiek die te weinig oog heeft voor de ‘echte oppositie’.

„De media lijken steeds meer de lakeien van de macht. (..) Als je het kabinet de afgelopen vier jaren niet aan een meerderheid hielp, was je niet constructief. Er werd gesproken over ‘een constructieve oppositie’ die bestond uit partijen als SGP, D66, ChristenUnie en GroenLinks. Échte oppositie werd genegeerd of in elk geval niet serieus genomen.”