Column

De jaren zestig en de populistische reactie

Carolien Roelants is Midden Oosten- expert en scheidt hier elke week de feiten van de hypes.

Tienermeisjes op het vliegveld van LA, in afwachting van The Beatles in 1964. Foto AP

Het Victoria and Albert Museum in Londen huisvest op het ogenblik een prachtige tentoonstelling over de revolutionaire geest van de jaren zestig van de vorige eeuw. Eigenlijk niet te missen als u zoals ik een product bent van de babyboom na de Tweede Wereldoorlog. Ook voor wie van vroeger of later is, is V&A’s ‘You say you want a revolution?’ de moeite waard. Maar met de muziek van toen uit de koptelefoon zijn wij babyboomers met één klap terug in de tijd. Weet u nog? De Beatles – hoe netjes aanvankelijk nog met stropdas en pak – voorop, met al die anderen in hun kielzog. De snel veranderende seksuele normen, de drugs en de harekrisjnabeweging. Carnaby Street en Twiggy. Politieke bevlogenheid, dat wil zeggen solidariteit met verdrukte minderheden in de hele wereld en oorlog op straat tegen onrecht in het algemeen en de „fascistische varkens” van de politie in het bijzonder, die heel wat harder ingreep dan tegenwoordig het geval is.

Het was een optimistische, jonge beweging die radicale verandering bracht: ‘The 1960s changed everything’ luidt niet voor niets de onderkop van de tentoonstelling. Ik wil maar zeggen wél een drastisch verschil met de tijd van nu, met Brexit en Trump en andere populisten die althans voor een deel juist het product zijn van een verlangen terug naar de goede oude tijd, misschien wel vóór die rebelse jaren zestig.

Vorige week was ik in Londen ook bij een tweegesprek tussen de voormalige LibDem-vicepremier Nick Clegg en de Amerikaanse sociaal-psycholoog Jonathan Haidt over ‘The rise of populism and the backlash against the elites’. Enorme belangstelling, ik schat dat 2.000 mensen waren komen luisteren. Wat betreft de oorzaken van Brexit/Trump hield Clegg het op de economische crisis van 2008 die zoveel woede had gewekt op bankiers en politici die alles verprutsten. Daarbovenop de beelden van de vluchtelingen die Europa binnenstroomden, en de aanslagen in Parijs en Brussel. „Veel mensen raakten ervan overtuigd dat de politiek de controle kwijt was.” Haidt zag in Trumps verkiezing ook de reactie op een extreem liberalisme „dat spuugt op de natiestaat en patriottisme als racisme beschouwt”, „terwijl nationalisten hun wereld zien uiteenvallen”. In feite het doorgeschoten activisme van de jaren zestig.

Tegen het einde vroeg een heel klein maar onwerkelijk welbespraakt jongetje hoe het zo kwam dat zoveel mensen de vele campagneleugens voor zoete koek hadden geslikt. Hij oogstte er veel applaus mee. Wat tegenwoordig het post-waarheidstijdperk heet dus – hoewel volgens mij liegende leiders en politici van alle tijden zijn, zie het brede geloof in Bush’ leugens rond de invasie van Irak. Ja, zei Clegg, het liberalisme is meer van de feiten. „Maar mensen geven niet zoveel om juist of verkeerd. Dus liberalen moeten minder redelijk worden”, was zijn conclusie. Hm.

Volgende week weer het Midden-Oosten.