Cuba moet zonder Fidel Castro het Trump-tijdperk in

Fidel Castro De verkiezing van Donald Trump als volgende Amerikaanse president zal waarschijnlijk van grotere invloed zijn op de ingezette dooi tussen Cuba en de VS dan de dood van Fidel Castro, vrijdag.

Foto: Omara Garcia Mederos/ ACN / AFP

Het was doodstil in de straten van Havana, nadat president Rául Castro vrijdagavond de dood van zijn broer, de 90-jarige Fidel Castro bekend had gemaakt op de Cubaanse staatstelevisie. Met een trilling in zijn stem deed de president kort melding van het sterven van een icoon– geliefd en gehaat – van de twintigste eeuw. Om af te sluiten met de eeuwige boodschap van de Cubaanse Revolutie: „Hasta la victoria siempre!”

Die woorden kunnen niet verbloemen dat met Fidels dood onzekere tijden aanbreken voor Cuba. Nadat Rául in 2006 zijn zieke broer eerst tijdelijk en twee jaar later ook definitief opvolgde, leidde hij het land uit zijn decennia durende isolement. Na bijna vijftig jaar van vijandigheden, werd de relatie met de Verenigde Staten nieuw leven ingeblazen op 17 december 2014. Hoewel het handelsembargo dat de VS in 1961 afkondigden tegen Cuba nog altijd geldt, werden sindsdien over en weer ambassades geopend, reisrestricties opgeheven. Dit voorjaar bezocht Barack Obama als eerste Amerikaanse president in 88 jaar het Caraïbische buureiland.

Juichende tweet van Trump

Fidel bleef tot het einde kritisch over deze dooi. En nu treedt, bijna tegelijk met zijn overlijden, in Washington een andere, onzekere tegenkracht aan: Donald Trump. De aanstaande president maakte er tijdens zijn campagne geen geheim van dat de relatie tussen beide landen wat hem betreft in de koelkast blijft staan.

De reacties van Obama en Trump op Castro’s dood konden dan ook bijna niet meer van elkaar verschillen. Enkele uren na het nieuws stak Obama „een hand van vriendschap” uit naar het Cubaanse volk, als herinnering aan de inspanningen van zijn regering tot het herstel van de relaties. „De geschiedenis zal oordelen over de enorme invloed van dit individu op de mensen en de wereld om hem heen.”

„Fidel Castro is dood!” twitterde Donald Trump in een eerste reactie, met de suggestie van juichen in zijn uitroepteken. Een paar uur later volgde een verklaring, waarin hij Castro een „brute dictator” noemde. En: „De erfenis van Fidel Castro is er een van vuurpelotons, diefstal, onvoorstelbaar leed, armoede en de ontkenning van fundamentele mensenrechten.”

Wat Trump wil, blijft gissen. Tijdens zijn campagne gaf hij wisselende signalen af. Eerst noemde Trump de toenadering van Obama tot Cuba „prima”, later classificeerde hij de overeenkomst als „heel zwak”. Trump suggereert de noodzaak van een nieuwe opstelling: „Alle concessies die Obama het Castro-regime heeft verleend zijn gedaan via een decreet, wat betekent dat de volgende president deze ongedaan kan maken”, zei Trump in september. „En dat zal ik doen, tenzij het Castro-regime onze eisen inwilligt.”

Lees hier reacties op de dood van Castro: Wereld reageert op overlijden Fidel Castro (90)

Icoon, maar niet invloedrijk

Voor Cuba zal Fidel Castro’s dood op de korte termijn weinig ingrijpende gevolgen hebben, verwachten waarnemers. De laatste jaren verscheen de zieke Fidel nog slechts sporadisch in het openbaar. „De symboliek van zijn persoon is natuurlijk hoogst politiek, maar een tastbare invloed had Fidel al lang niet meer”, zegt Arturo López-Levy, hoogleraar Latijns-Amerikaanse geschiedenis aan de Texaanse Universiteit Rio Grande Valley, telefonisch. „Rául blijft tot 2018 aan de macht, zijn opvolger is al bekend: de huidige vice-president Miguel Díaz-Canel. Die politieke stabiliteit reduceert de impact van Fidels dood op Cuba”, zegt hij.

Ook Sarah Kinosian, verbonden aan de gezaghebbende denktank Washington Office on Latin America (WOLA) verwacht geen politieke of sociale onrust op Cuba. „Fidels dood markeert het einde van een tijdperk, maar met hem verliest Cuba vooral een icoon, meer dan een persoon van reële betekenis. Het proces van verdere economische openstelling, dat veel Cubanen niet snel genoeg gaat, zal niet zomaar stoppen.”

Waar Havana in rouwsfeer verkeert, viert Miami uitbundig feest: Zo viert Miami feest na de dood van Castro

Cuba als vijandbeeld

Niet de dood van Castro, maar de komst van Trump lijkt zo bezien van grotere invloed op het eiland. „Wat mensen niet moeten negeren”, aldus López-Levy, „zijn de signalen die het transitieteam van Trump nu afgeeft.” In de benoeming van Mauricio Claver-Carone, een havik die zich altijd fel heeft uitgesproken tegen opheffing van het handelsembargo, ziet de hoogleraar weinig kwaad. Maar dat het wereldbeeld van Trumps Nationale Veiligheidsadviseur, generaal Michael Flynn, bepalend wordt, „is potentieel van grote invloed”. Flynn ziet in Cuba eenzelfde gevaar als in Noord-Korea en Rusland”, zegt López-Levy. „Daarmee adopteert de VS opnieuw een vijandbeeld van Cuba.”

Maar het grootste risico in deze nieuwe situatie is volgens López-Levy dat Cuba geen prioriteit is voor Trump. „Hij zal voorlopig niets doen, en dat schept ruimte voor groepen die de huidige dialoog tussen Cuba en de VS willen schaden”, die enkel openheid willen op voorwaarde van volledige politieke vrijheid. En Trumps zakenimperium? „Cuba is oninteressant voor Trump”, voorspelt López-Levy. „Op mondiaal niveau is de Cubaanse economie verwaarloosbaar. Ik geloof niet dat business voor Trump in dit geval doorslaggevend is.”