Stagnatie bij Heijmans door slepende conflicten

Bouw

Na de financieel directeur ruimt nu ook de topman het veld bij Heijmans. Dat weet zich niet te ontworstelen aan enkele hoofdpijndossiers.

De woningbouwtak van Foto LEX VAN LIESHOUT / ANP

Het ligt niet aan een ingestorte huizenmarkt, niet aan de eurocrisis, niet aan de Brexit, niet aan ongunstige wisselkoersen of andere macro-economische tegenwinden. De reden dat bouwer Heijmans uit Rosmalen acuut in de problemen zit, is ruzie. Ruzie met opdrachtgevers.

De beursgenoteerde bouwer met bijna 6.500 werknemers in Nederland, Duitsland en België en een jaaromzet van bijna 2 miljard euro maakte een dramatische koersval mee. In een maand verloor het bedrijf een derde van zijn beurswaarde. In diezelfde maand kondigden twee bestuursleden hun vertrek aan. Eerst financieel directeur Mark van den Biggelaar en vrijdagochtend, plots, topman Bert van der Els. Zijn plaats wordt ingenomen door bestuurslid Ton Hillen. Voor de financieel directeur is nog geen opvolger.

„Het wrange”, zegt Joost van Beek van vermogensbeheerder Theodoor Gilissen, „is dat een groot deel van Heijmans best goed draait”. Heijmans zit met een paar grote bouwconflicten waarvoor nog geen oplossing is en waaraan het veel geld kan verliezen. Van Beek: „Maar hoeveel, dat is echt een gok. Er is weinig jurisprudentie uit eerdere zaken. Heijmans kan dus moeilijk bepalen hoeveel geld erbij moet.” 

Door die conflicten schendt Heijmans mogelijk de afspraken met z’n banken, waaronder Rabobank, ING, ABN Amro en RBS. Kan de bouwer nog wel de rente op leningen betalen uit het operationele resultaat? En, zegt analist Van Beek: „wat telt als operationeel resultaat? Je mag daar meestal wel eenmalige verliezen uit laten. Maar als je keer op keer problemen hebt, is dat dan nog eenmalig?”

In een persbericht eerder deze maand noemde Heijmans zelf de twee hardnekkigste conflicten. De aanleg van de N23, de Westfrisiaweg, die nu stil ligt omdat opdrachtgever provincie Noord-Holland niks meer wil betalen, en de Energiefabriek Tilburg die maar niet af komt.

Minder ruzie maken

De vraag is of Heijmans bouwer Ballast Nedam volgt, die op het nippertje van faillissement werd gered door het Turkse Renaissance. Het bouwbedrijf uit Nieuwegein bezweek bijna aan bouwconflicten met opdrachtgevers, vooral die over de aanleg van de A15 door het Botlekgebied.

Bij veel projecten waar nu onenigheid is – over extra werk, over de kwaliteit van geleverde informatie, over wijzigingen in het ontwerp – realiseerden de partijen zich niet altijd waarvoor ze tekenden, zegt bouwrechtadvocaat Jos van de Vijver van kantoor Drost & Van de Vijver. „En hoe later je in een bouwproject een probleem tegenkomt, hoe duurder het is om het recht te zetten.”

Van de Vijver richtte kort geleden met zeven anderen Presolve op, een kenniscentrum over ‘geschillenvrij bouwen’. Presolve verzamelt allerlei studies en methodes naar het voorkomen en oplossen van conflicten, en wijst partijen de weg naar adviseurs. Zo’n kenniscentrum is nodig, vinden de oprichters, omdat klussen complexer en uitgebreider worden. En omdat opdrachtgevers zoals Rijkswaterstaat steeds vaker kiezen voor contractvormen waarbij de bouwer moet zorgen voor het ontwerp, het tevreden houden van de omgeving en het verzamelen van de juiste informatie over bijvoorbeeld de bodem of leidingen. Opdrachten zijn risicovoller: gewoon de tekening van Rijkswaterstaat nabouwen en de extra kosten declareren is er niet meer bij.

Bij de N23 speelt ook onenigheid over het contract. Heijmans heeft een conflict over de informatie over de bodemgesteldheid die Noord-Holland aanleverde. Die is niet goed. Maar wiens probleem is dat volgens het contract – daar gaat de ruzie over. Ook bij de Energiefabriek Tilburg speelt volgens de bouwer een andere „interpretatie van het contract”.

Eén methode die goed werkt om conflicten te voorkomen, zegt Van de Vijver, is om een onafhankelijke derde het contract simpelweg te laten voorlezen aan de bouwer en de opdrachtgever. „En dan per punt vragen: wat versta jij hieronder? Wat versta jij hieronder?” Ook al beslist één dat het zo gelezen moet worden, dan wéét de ander dat ten minste.”

Opties voor Heijmans

Hoeveel verlies kan Heijmans dragen? Het bedrijf verloor afgelopen jaren al heel veel geld: 27 miljoen in 2015, 47 miljoen in 2014 en eerder waren er al verliezen in 2011 en 2012. Om aan geld te komen, gaf Heijmans drie keer extra aandelen uit: in 2009, 2013 en 2015, voor respectievelijk 100, 13 en 21 miljoen euro.

Toch is het redelijk om te verwachten dat de banken de financiering voorlopig gewoon voortzetten, zegt analist Joost van Beek. „Utiliteitsbouw is wel een zwakke broeder, en er zijn grote problemen in de infrastructuurtak. Maar woningbouw doet het vrij goed. Er is meer werk, voor hogere prijzen en in het buitenland worden kleine winstjes gemaakt.”

Heijmans kan ook nog onderdelen gaan afstoten. De nieuwe topman Ton Hillen gaat in ieder geval, belooft het persbericht, „verdere focus” in het bedrijf aanbrengen.