Raad voor de rechtspraak over bemoeienis Rosneft: ‘Schokkend, mogelijk strafbaar’

Foto Reuters

„Als het zich heeft afgespeeld zoals bericht dan is het een schokkende poging om de rechtsgang te manipuleren. Mogelijk is er in dat geval ook een strafbaar feit gepleegd.”

Dat zegt een woordvoerder van de Raad voor de Rechtspraak, het bestuur van de rechtsprekende organisaties in Nederland. De Raad reageert op het nieuws dat het Russische staatsoliebedrijf Rosneft in Armenië vonnissen heeft gefabriceerd om de rechtsgang in Nederland te manipuleren.

Uit e-mails die NRC bezit, blijkt dat het Amsterdamse hof in 2011 op basis van een gemanipuleerd vonnis oordeelde dat Rosneft voorshands moest worden erkend als aandeelhouder van Yukos in Armenië.

Yukos was tien jaar geleden het grootste olieconcern in Rusland, geleid door Michail Chodorkovski. Hij was een belangrijk tegenspeler van president Vladimir Poetin. De Russische belastingdienst legde Yukos forse belastingaanslagen op, waarna het bedrijf failliet verklaard werd en verkocht aan, onder meer, Rosneft.

De voormalige eigenaren en bestuurders van Yukos zijn in Nederland al jaren verwikkeld in een juridische strijd over het eigendom van het olieconcern.

Het is eerder gebeurd

Hoe vaak gemanipuleerde vonnissen uit het buitenland hun weg vinden in de Nederlandse rechtspraak weet de Raad voor de Rechtspraak niet.

„Dat kan gebeuren en is ook eerder gebeurd, zowel in strafzaken als in civiele zaken. Alle betrokkenen moeten daarop attent zijn, in de eerste plaats de wederpartij, maar natuurlijk ook de rechter.”

De Raad wijst erop dat er internationale verdragen zijn met afspraken over rechtswerking van buitenlandse vonnissen. „Die verdragen bevatten ook waarborgen voor onafhankelijke rechtspraak.”

Heel erg heftig

In de Tweede Kamer wordt met verbazing gereageerd op het nieuws. Het is „tamelijk shocking”, zegt Tweede Kamerlid Jeroen Recourt (PvdA). „Heel erg heftig”, vindt SP’er Michiel van Nispen. Maar een politiek antwoord is niet gemakkelijk te geven, zeggen zij.

Minister Ard van der Steur (Justitie, VVD) wil niet op de zaak ingaan: „Ik ken het dossier niet en ik ben er niet bij betrokken.” Hij ziet in ieder geval geen aanleiding om voortaan vonnissen uit Armenië te gaan wantrouwen.

„Dan moet je eerst vaststellen of er reden is aan te nemen dat alle vonnissen uit Armenië niet aan de eisen voldoen. Dat kan ik niet beoordelen.”

Vooral de rechter zal oplettend moeten zijn, zeggen politici. En de procespartijen mogen vermoedens van fraude altijd melden bij de rechter. „Maar het is natuurlijk moeilijk om een vonnis te betwisten”, erkent Recourt, zelf oud-rechter. Yukos had het geluk dat het de fraude kon aantonen met interne e-mails.

Wel zien politici een ander dilemma: vonnissen uit EU-landen. Die zijn automatisch rechtsgeldig in Nederland, ook als ze van rechters komen in zwakkere rechtsstaten zoals Hongarije en Bulgarije. „Dat vind ik het grote gevaar van justitiële samenwerking binnen de EU”, zegt Recourt. „Dat je je eigen hoge integriteitsnormen zo niet overeind kunt houden.” Wat hem betreft worden alleen vonnissen overgenomen van landen waarin die integriteitsnormen hoog genoeg zijn.

Telefonische rechtspraak

De Yukos-zaak laat Ruslands betrokkenheid zien bij het manipuleren van vonnissen in andere landen. In dit geval ex-Sovjetrepubliek Armenië. ‘Telefonische rechtspraak’, de gewoonte uit de Sovjet-tijd om het vonnis van hogerhand voorgezegd te krijgen, is ook in Rusland zelf nog in zwang. Dat blijk uit onderzoek van professor Alena Ledeneva, verbonden aan de University College London. Zij concludeerde in 2011 dat buitenwettelijke druk op de rechtspraak „wijdverbreid” is in de Russische Federatie.

Elders in de wereld vonden eveneens corrupte vonnissen hun weg in de rechtspraak van een ander land. Een bekende kwestie speelde in Ecuador. In 2012 werd de Amerikaanse oliemaatschappij Chevron in dat Zuid-Amerikaanse land veroordeeld tot het betalen van miljarden dollars aan de inheemse bevolking wegens milieuschade. In 2014 meldde Chevron dat advocaten van de gedupeerde bevolking bewijs hadden gefabriceerd, lokale rechters hadden omgekocht en hadden meegeschreven aan het vonnis.