Commentaar

Dag dominee, dag koopman

nrcvindt

De geopolitieke vakantie is voorbij. Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) zei dit vorige week tijdens een lezing voor de Universiteit Leiden en herhaalde het donderdag in de Tweede Kamer waar de begroting van zijn departement werd behandeld. Volgens Koenders bevinden we ons op een „kantelmoment”. Desintegrerende krachten winnen het van het proces van geleidelijke mondiale integratie.

De voorbeelden zijn bekend: de Verenigde Staten (Trump) en het Verenigd Koninkrijk (Brexit) zijn zich aan het heroriënteren op hun trans-Atlantische positie, landen als Rusland, Turkije en Iran manifesteren zich op hun eigen autocratische wijze, het gewicht van de Europese Unie neemt af en het economisch evenwicht schuift verder naar Azië. Er is een permanente dreiging van terrorisme en dan is er ook nog de instabiliteit aan de zuidflank van Europa die tot grote stromen vluchtelingen leidt.

Voor Europa zou dit alles meer dan ooit reden moeten zijn om de handen ineen te slaan. Maar Europa bevindt zich mede als gevolg van de desintegrerende krachten juist in een ernstige identiteitcrisis. In een knap betoog schetste Koenders de positie van Nederland in dit krachtenveld. Volgens hem moeten er bruggen worden geslagen tussen het „elitair kosmopolitisme” en het „protectionistisch nationalisme”.

Voor de partijen in de Tweede Kamer was zijn boodschap dat voor het bedrijven van buitenlandse politiek moet worden afgestapt van de tegenstelling tussen realisme en idealisme. Koenders stelde dat realisme zonder idealisme neerkomt cynisme en opportunisme. Maar idealen zonder realisme leiden tot dagdromen. Het moet allebei waarmee Koenders zich een ware representant toont van het paarse kabinet.

Het interessante en hoopgevende was dat Koenders in de Tweede Kamer brede steun kreeg voor deze zienswijze. Bijna unaniem werd erkend dat het contrast tussen de dominee en de koopman achterhaald is. Het gaat om het verwerven van invloed en dat vraagt allereerst om een pragmatische instelling. Plus het besef dat het voor het van de rest van de wereld zo afhankelijke Nederland van het grootste belang is een actief buitenlands beleid te voeren in woord en daad.

Nog maar enkele jaren geleden dook geregeld het beeld op van een Nederland dat zich achter de dijken terugtrok. Dat beeld was deze week bij een ruime meerderheid van de Tweede Kamer afwezig. Terecht. In tijden van isolationisme past voor Nederland bij uitstek een weidse blik op de wereld.