Column

Als het alarm blijft rinkelen hoor je het niet meer

Droeg Ivanka wel of niet diezelfde gouden armband tijdens de ontmoeting met minister-president Abe, als die ze eerder tijdens het 60 Minutes televisie-interview ook om had? Massief goud met diamanten, hij kost iets meer dan tienduizend dollar. Dat weten we omdat haar bedrijf na het interview een ‘style alert’ stuurde om de clientèle op de hoogte te stellen dat dit juweel aan de pols van de presidentsdochter te koop was.

Zo ziet het nieuwe Amerikaanse presidentschap eruit. Het gaat niet om banen voor gewone Amerikanen of infrastructurele projecten. Het Witte Huis wordt een ordinaire marktkraam voor de vergulden prullaria die de president en zijn kroost verhandelen.

Weet u waarom het zo moeilijk is om de opkomst van Trump en andere populisten te becommentariëren? Omdat je op een gegeven moment superlatieven tekort komt. Omdat het in zulk schril contrast staat met de presidenten die we hadden. Het was tijdens de Trump-campagne al vermoeiend, soms ronduit irritant, om telkens weer te moeten aanhoren dat Trump nu écht, écht over de grens van het toelaatbare was gegaan. Nu hij verkozen is, wordt dat alleen maar erger.

Alles is zonder precedent. Alles is historisch. Of het nou dat telefoontje van Trump naar de Argentijnse president was waarna het Trump-hotel in Buenos Aires toch plotseling kon worden afgebouwd? Of het de tweet was waarin Trump Groot-Brittannië expliciet aanspoorde om Farage als ambassadeur naar de VS te sturen? Of het feit dat Victor Orban als een van de eerste Europese leiders een uitnodiging kreeg om langs te komen? Trump is alles waar hij Amerika voor waarschuwde. In plaats van een vijand is hij een rolmodel voor lobbyisten. Zijn presidentschap wordt één grote ‘business opportunity’.

De alarmbellen zijn ergens vorig jaar gaan rinkelen en sindsdien niet meer uitgegaan. Zo nu en dan, als er een filmpje verschijnt met „hail Trump, hail victory” en een aantal Hitlergroetjes, rinkelen ze wat harder. En ook toen Trump de hoofdredacteur van het belangrijkste alt-right-forum aanstelde als chef-adviseur, klonken ze iets harder. Maar zulk alarm went snel. Ik merk hoe ik zelf de termen racisme, seksisme, fascisme begin te vermijden. Ze klinken hol, ze dekken de lading niet. Onze woorden schieten tekort, nieuwe krachttermen ontbreken.

Zelfs de historische vergelijkingen lopen mank. Een typische reflex was bijvoorbeeld om de Trump-verkiezing te vergelijken met de verkiezing van Hitler in 1933. Dat is voor ons de belangrijkste maatstaf voor alles wat gruwelijk en ondenkbaar is. Onze hoofden draaiden automatisch richting ‘de kanarie in de kolenmijn’, onze rookmelder: de Joden.

Hoe stond Trump precies tegenover de Joodse gemeenschap? Aan de ene kant had je dus die Trump-enthousiastelingen met hun Hitlergroetjes. De vertegenwoordigers van de zelfbenoemde Amerikaanse Nationaalsocialisten die snel de hakenkruizen van hun vlaggen verwijderden omdat ze kansen zagen onder Trump ‘mainstream’ te worden. Aan de andere kant had Trump een bijna radicaal pro-Israël betoog gehouden tijdens zijn campagne. Zijn eigen dochter en kleinkinderen zijn Joods. Verwarring alom.

Wat blijkt? Onze rookmelder is kapot. Onze reflexen zijn in de war. Antisemitisme is niet meer het meest verontrustende aan de nieuwe populistische machthebbers. Een belangrijk deel van de nieuwe alt-right beweging is, à la Wilders, uitgesproken zionistisch. Ze verweven hun fascistische politieke voorkeuren naadloos met een liefde voor de IDF (Israel Defense Forces) en de Israëlische vechtsport Krav Maga is een leuke hobby in die kringen. Heeft u de reactie van Netanyahu gezien na de verkiezing? Hij kon nog maar net zijn jubelhouding verbergen. In het nieuwe extremisme van de 21ste eeuw is jodenhaat niet meer de maat der dingen. Wij Joden hoeven ons geen zorgen te maken over deze nieuwe president. Wij mensen moeten ons zorgen maken.

En dan vermoedelijk niet eens over Trumps koers, maar over het gebrek aan koers. Ik geloof niet dat hij op een goede dag wakker wordt en écht voorstelt om een paar honderdduizend moslims te registreren of te vervolgen, of van school te sturen.

Waar ik wel bang voor ben is dat iemand uit zijn kabinet op een dag op dat idee komt en de enige vraag die Trump kan bedenken is: Wat kost zo’n maatregel? En wat levert het op?

Rosanne Hertzberger is microbioloog.