NRC checkt: ‘Russen schenden regelmatig Baltisch luchtruim’

Dat stelde het tv-programma Brandpunt in het item ‘Bang voor de buren’.

Foto Wikicommons

De aanleiding

Russische agressie aan de Baltische grens, dat was het onderwerp van de Brandpunt-reportage ‘Bang voor de buren’ van 11 november. Brandpunt bezocht Estland, waar de NAVO steeds vaker wordt geconfronteerd met Russische straaljagers die het NAVO-luchtruim zouden schenden. In de reportage komt een aantal beweringen voor die we willen checken. Allereerst wordt in de reportage gesteld dat de Russen „al zes keer stiekem over Estland” vlogen. Ook wordt gemeld dat NAVO-straaljagers in 2016 al 400 keer Russische jets onderschepten, waarbij de indruk wordt gewekt dat deze incidenten plaatsvinden in het Baltische gebied. Verder maakt Brandpunt melding van „honderdduizenden goed getrainde Russische soldaten”, die zich op 200 kilometer van de grens met Estland zouden bevinden. We vroegen ons af of deze beweringen kloppen.

Waar is het op gebaseerd?

Brandpunt bezocht de NAVO-basis in het Estse Ämari, waar 150 Duitse NAVO-soldaten zijn gestationeerd in het kader van de Enhanced Baltic Air Policing missie, die het Baltische luchtruim bewaakt. Brandpunt spreekt er met een Duitse commandant en interviewt de Estse minister van Defensie. De te checken beweringen worden gedaan in de intro en een voiceover. Het aantal Russische soldaten aan de Estse grens zegt Brandpunt te baseren op een rapport van het Amerikaanse onderzoeksbureau RAND.

En, klopt het?

De Russen vlogen „afgelopen maand zes keer onaangekondigd over Ests luchtruim”, preciseert Brandpunt in een schriftelijke reactie. Die informatie zou komen van de basis in Ämari. Navraag daar leert dat confrontaties tussen NAVO-straaljagers en Russische vliegtuigen altijd plaatsvinden in internationaal luchtruim, dus niet in Ests luchtruim, zoals Brandpunt stelt. „Het internationale luchtruim tussen Helsinki en Tallinn is relatief smal en vormt geen rechte lijn”, vertelt sergeant-majoor Timmig telefonisch. Volgens hem zijn schendingen vaak te wijten aan navigatiefouten, soms veroorzaakt door verouderde apparatuur, en duren deze niet langer dan enkele seconden.

Een officier van het NAVO-hoofdkwartier in België legt per mail uit dat de toename in het aantal onderscheppingen van Russische vliegtuigen te verklaren is uit het feit dat Turkse patrouilles aan de grens met Syrië steeds vaker onder NAVO-commando vliegen. Schendingen van het NAVO-luchtruim in het Balticum zijn „zeldzaam en meestal onopzettelijk”, aldus de NAVO-officier.

Het Estse ministerie van Defensie meldt ons bij navraag dat Rusland in heel 2016 zeven keer het Estse luchtruim binnenvloog, waarvan twee keer in november. Dat is aanzienlijk minder dan het aantal van Brandpunt.

Dan de Russische troepenmacht. Michael Johnson, opsteller van het RAND-rapport waar Brandpunt zijn conclusie op baseert, meldt dat Rusland zo’n 54 bataljons gestationeerd heeft in het Western Militairy District, dat grofweg de noordwestelijke helft van Europees Rusland beslaat. In de ruimste berekening gaat het dan om 48.600 soldaten – uitgaande van een bataljon van 900 man. . Dat wordt aangevuld met artillerie, luchtmacht en commandoposten, wat de totale ruimste schatting brengt op 96.000 soldaten. Maar, zo waarschuwt Johnson, ongeveer een derde daarvan is niet gevechtsklaar. Volgens een rapport van het Estse ministerie zijn er hooguit 30.000 Russische soldaten actief in de regio. In beide gevallen vallen de berekeningen lager uit dan de genoemde honderdduizenden.

Conclusie

De beweringen van Brandpunt blijken sterk overdreven. De Russen schonden het Estse luchtruim zeven keer in 2016, niet zes keer in een maand. Het gros van de NAVO-onderscheppingen vindt plaats bij Syrië, niet boven de Baltische staten. In de ruimste berekening stellen wij de Russische troepenmacht in de westelijke regio vast op 90.000 (deels getrainde) soldaten.

Wij beoordelen de beweringen van Brandpunt daarom als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wil hebben? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt

Correctie: In de rubriek nrc.checkt ‘Russen schenden regelmatig Baltisch luchtruim’ over de Brandpunt-reportage Bang voor de buren classificeert NRC drie beweringen als onwaar, waaronder de bewering dat de Russen zes keer in een maand het luchtruim van Estland schonden. In de reportage wordt echter geen tijdsbepaling gegeven. Er wordt gezegd dat „de Russen al zes keer stiekem over Estland vlogen”. Zoals NRC onderzocht, gebeurde dat in 2016 zeven keer. Deze bewering had dus moeten worden beoordeeld als waar. In een eerdere versie van dit artikel werd melding gemaakt van 600 onderscheppingen in 2016, dit aantal is aangepast naar 400.