Met haar vier dochters naar Lagos uitgezet

De Trek De Europese Unie wil uitgeprocedeerde asielzoekers terugsturen naar het land van herkomst. Wat gebeurt als ze eenmaal terug zijn? Slot van deze serie over migratie in en uit Afrika.

Joy Edobor en haar vier dochters werden afgelopen april teruggestuurd naar Nigeria. Haar dochters zijn in Nederland geboren. Foto Bram Vermeulen

De uitzetting van Joy Edobor en haar vier dochters van 2, 5, 7 en 8 uit Nederland mocht niet worden vastgelegd. Niet op foto. Niet op film. De aankomst van Afrikaanse migranten in Europa is avond na avond op televisie te zien. Maar hun deportatie geschiedt in het grootste geheim, uit het zicht. Geen immigratiedienst in Europa wil met beelden van gewelddadige uitzettingen, op tv of sociale media, geconfronteerd worden.

251116BUI_Lagos

De dag dat de politie van Den Haag om vijf uur ’s ochtends voor de deur stond kunnen de meisjes van minuut tot minuut beschrijven. Het was nog donker. Ze sliepen. Een busje. Een gevangenis waar de meisjes leeftijdgenoten troffen. Ghanezen. Liberianen. Gambianen. Ze maakten vrienden daar. Tot het vliegtuig. De meisjes doen de handen op hun oren: de motoren maakten een onwaarschijnlijk kabaal.

Daar stonden ze, begin april van dit jaar op de cargoterminal van een vliegveld genoemd naar een dode generaal: Murtala Muhammed International Airport in Lagos, Nigeria. De klamme tropenlucht en de geur van kerosine kwam ze tegemoet zodra de deur van het chartervliegtuig openzwaaide. De marechaussee had met plakband hun namen op hun tassen geplakt. ‘VNR: 2762156708. Naam: Rebecca Ngozi. Achternaam: Edobor. Geb Datum: 23-11-2011.’ Onderaan het papier voor de op een na jongste dochter prijkte de Nederlandse vlag. Rood, wit, blauw. Identiteitspapieren voor papierlozen.

Lees hier de proloog van Bram Vermeulens serie over migratie: Vertrekken omdat het kan, niet omdat het moet

Er was geen huis in deze stad van twintig miljoen inwoners om naartoe te gaan. Haar familie heeft Joy Edobor voor vertrek uit Nederland niet gewaarschuwd, om redenen die ze aarzelend blootgeeft. Er was geen school voor de meisjes. Geen vertegenwoordiger van een van de vele instanties die zich in Nederland met hun zaak hadden bemoeid. Niets, behalve de tassen en het papier met de Nederlandse vlag.

Die eerste avonden sliepen ze samen met andere gedeporteerde Nigerianen in een hotel bij het vliegveld. De 250 euro zakgeld die ze van de Dienst Terugkeer en Vertrek meekreeg, dekte voor een paar dagen de kosten. Tot het geld op was.

Uitzetting

De Europese Unie maakt zich op voor massa uitzettingen. Op de migratietop in Malta, een jaar geleden, beloofde Brussel 1,9 miljard euro in een Afrikafonds te stoppen, in ruil voor hulp van regeringen bij het stoppen van migratie. Daar kwam dit jaar nog eens 500 miljoen euro bij, hoewel de lidstaten vooralsnog slechts 82 miljoen euro hebben betaald. Ethiopië, Mali, Senegal, Niger en Nigeria zijn de vijf Afrikaanse landen die financiële hulp is beloofd in ruil voor het terugnemen van uitgeprocedeerde asielzoekers.

Foto Bram Vermeulen

Foto’s Bram Vermeulen

Alleen al het Verenigd Koninkrijk wil 30.000 Nigerianen uitzetten. Duitsland heeft er tienduizend op het oog. Uit Nederland vertrekken maandelijks vluchten. De autoriteiten verwachten zoveel uitzetvluchten in Lagos, dat de Britse ambassade een speciale aankomsthal heeft laten bouwen voor gedeporteerde Nigerianen. Op de cargoterminal van Murtala Muhammed International Airport.

Als je de woordvoerder van het vliegveld vraagt waarom gedeporteerden hier aankomen en niet op de passagiersterminal, zoals alle andere vluchten uit Europa, hapt hij eerst naar adem. „Omdat ze vaak nogal gewelddadig zijn, hebben we liever niet dat ze mengen met andere passagiers. Het is makkelijker ze hier in toom te houden”, zegt Ayodele Ojo en hij wijst op het gebouw. De muren ruiken nog naar stopverf. Na een korte pauze bedenkt hij nog een reden. „Ze komen bij de cargo aan om dat ze niet voor hun ticket hebben betaald”, zegt hij met ingehouden trots over zijn vondst.

En dan?

„De meesten hebben een familie die op ze wacht. U weet dat we in Afrika in een commune leven. Er is altijd iemand om je op te vangen.”

Maar niet voor Joy Edobor en haar vier dochters.

Ik tref hen ruim een maand na de uitzetting in een buitenwijk van Lagos. Ruim twee uur rijden van het vliegveld. Links bij de gasleiding, die open en bloot over de onverharde weg loopt. Als ik uitstap vragen omstanders: „Komt u de weg asfalteren?” Generatoren snorren. Vrouwen zeulen emmers water op hun hoofd. In Lagos runt iedereen zijn eigen staat. Verzonken in de diepste economische crisis in generaties laat geen overheid zich hier zien.

Joy Edobor heeft onderdak gevonden in een tweekamerwoning. Er staat een bank en een televisie. Het huis is geregeld door een pastoor van de Redeemed Christian Church of God, een van de grootste en rijkste pinkstergemeenten in Nigeria. De huur is nog onbetaald. In een plastic tas bewaart ze alles wat ze van Nederland heeft meegenomen. Van de V&D-bonuskaart tot het pasje voor het schoolzwemmen van de meisjes.

Foto Bram Vermeulen

Foto Bram Vermeulen

Stapels brieven vol juridisch jargon, Nederlands, liggen over de vloer verspreid. Snikkend vertelt ze haar verhaal. In 2005 is ze van haar geboorteplaats Benin City ten oosten van Lagos naar Frankrijk gereisd. Met het paspoort van een ander, geregeld door een vrouw die ze op straat tegenkomt. Een man vangt haar op en brengt haar naar Amsterdam.

„Ze zeiden dat ik op kinderen zou gaan passen.’’

Na drie dagen wordt ze naar een appartement gebracht vol vrouwen. „Elke nacht brachten ze mannen naar ons om mee te slapen”, vertelt ze. Haar oudste dochter zit op de tegelvloer. Ze leest hardop voor uit de Bijbel. Benin City was eeuwen geleden de doorvoerhaven voor slaven uit West-Afrika. Nu is Benin City Nigeria’s hoofdstad van de vrouwenhandel.

Appartement

Als op een dag een van de pooiers vergeet de deur achter zich te sluiten, vlucht Joy het appartement uit. Ze gaat naar Den Haag. Een hulporganisatie voor misbruikte vrouwen ontfermt zich over haar in 2008 en verwijst haar door naar de politie. Volgens een speciale wettelijke regeling mag Joy in Nederland blijven zolang het strafrechtelijk onderzoek naar de mensenhandelaren loopt. Dat onderzoek wordt na 2 jaar en 7 maanden geseponeerd omdat de politie er niet in slaagt de vrouwenhandelaren op te sporen. Niet in Amsterdam en niet in Benin City. Daarmee vervalt het verblijfsrecht van Joy Edobor.

„In die periode melden zich heel veel Nigeriaanse slachtoffers van mensenhandel en er ontstaat bij justitie een sfeer van wantrouwen over hun verhalen”, zegt Peté van Putten van de Stichting Hulp en Opvang Prostitutie en Mensenhandel SHOP. De zaak-Joy Edobor is een van de vele zaken van Nigeriaanse vrouwenhandel die ze behandelen.

„Veel belangrijke vragen worden niet gesteld aan de slachtoffers. Soms is een getuigenis niet meer dan twee kantjes lang.”

Het beklag van de advocaat van Joy Edobor tegen het sepot wordt afgewezen.

Lees ook de vorige aflevering: De man die uit de lucht viel

Ze wordt met haar kinderen overgeplaatst naar het asielzoekerscentrum in Katwijk. Ze heeft intussen vier kinderen gekregen met een man uit Ivoorkust. Ze hoort van de wet op het kinderpardon, die kinderen van vijf jaar of ouder moet beschermen tegen uitzetting. Om in aanmerking te komen voor die regeling moet ze bewijzen dat de Ivoriaan de vader van haar kinderen is. De test wordt in maart gedaan. Kosten: 950 euro. Maar nog voor de uitslag bekend wordt, besluit de Dienst Terugkeer en Vertrek het gezin uit te zetten.

In Nigeria gooit Joy haar hoofd op de rugleuning van de tweezitsbank. Ze huilt. Haar dochters kruipen om haar heen. „Alles komt goed, mama.”

Uniformen

De drie oudste dochters – Rebecca, Immanuela en Naomi – gaan nu naar een schooltje aan de overkant van het zandpad. Houten tafeltjes opeengepakt in een slecht verlichte ruimte. Naomi, Immanuela en Rebecca hebben nog geen uniformen. En worstelen met het Nigeriaanse Engels. „Ze zijn als een pasgeboren baby die alles van begin af aan moet leren”, fluistert de lerares. „Alles zal goed komen.”

Foto Bram Vermeulen

Foto Bram Vermeulen

Het schoolgeld is nog niet betaald. Het gezin is nu afhankelijk van hulp uit de kerk. Vader is ondergedoken voor de politie. Hij belt nu en dan, maar zal voorlopig in Nederland blijven. Moeder en haar vier dochters durven niet terug naar Benin City. De handelaren zijn al langs geweest bij de ouders en willen geld zien: 40.000 euro. De schuldsom van haar reis naar Europa. Dat is haar verhaal.

En nu: Lagos. Als de kinderen naar school zijn, brengt moeder de tijd alleen thuis door. Af en toe belt ze met de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), die belooft heeft haar te helpen. Het liefst wil ze een winkel beginnen. De IOM heeft een koelkast geschonken en een generator beloofd. Daar moet ze het mee redden.

Als ik de dochters vraag wat ze leuk vinden aan Nigeria blijft het lang stil. Ze missen vooral hun school: de Verrekijker. Dat is de school in het asielzoekerscentrum van Katwijk. Ze slaan de handen op elkaar en zingen: Papegaaitje-leef-je-nog.

Met medewerking van Adelheid Kapteijn.

Lees ook de laatste aflevering van Bram Vermeulens serie: De nabestaanden van verdronken migranten

Zondag om 20.15 u op NPO 2 zendt de VPRO het vierde deel uit van de serie De Trek. Deze laatste aflevering gaat over Afrikaanse migranten die zijn teruggestuurd.