Cultuur

Interview

Interview

Foto Merlijn Doomernik

‘In Europa is ruimte voor verrassende jazz’

Ramón Valle

„Als het radiosignaal wegviel vulde ik de jazzsolo’s in.” De Cubaanse pianist Ramón Valle nam een album op met zijn neef, fluitist Orlando Valle.

Samen speelden ze Bach. Twee tieners, Ramón Valle op piano, zijn neef Orlando Valle op fluit. Ze hadden elkaar net voor het eerst ontmoet. Ramón was naar Havana gekomen voor audities van het conservatorium. Tot zijn verbazing speelde zijn neef een kleine improvisatie aan het einde van het Bach-stuk. Instinctief antwoordde hij. Orlando keek hem verrast en lachend aan. „Vanaf dat moment, boem, we speelden het huis plat. Jazz!” Terwijl zijn moeder hem nog zo op het hart had gedrukt geen jazz te spelen. De mensen in Havana zouden denken dat hij volks was.

Dat was 35 jaar geleden. Door hun beider internationale carrières zagen de twee neven elkaar al snel steeds minder. Nu hebben Ramón (52) en Orlando (49) elkaar opnieuw gevonden. Hun album The Art of Two staat vol hommages aan andere muzikale familieleden en aan elkaar. De wereldpremière is vrijdag in het Bimhuis in Amsterdam. Ramón woont sinds 1997 in Nederland.

Door de ongewone combinatie van fluit en piano is het een licht en gevarieerd album geworden. Valle is een bekende muziekfamilie in Cuba, Ramón en Orlando zijn de twee belangrijkste internationale exponenten. De klassieke opleiding van beiden is overduidelijk, maar de jazz en de afro-Cubaanse ritmes die in het klaslokaal niet mochten, zijn inmiddels een belangrijk onderdeel van hun spel.

Lees verder na de video

Radio aan een aardappel

Jazz leerde Ramón van zijn vader, een trompettist. „Jazz was volks en Amerikaans. Daar werd vanuit de elite op neergekeken. Maar elke Cubaanse muzikant houdt ervan. Mijn vader had een stuk of vijf platen en die draaide hij ’s avonds en ’s nachts. Louis Armstrong, Dizzy Gillespie, Gerry Mulligan. Ik mocht meeluisteren.”

Improviseren leerde hij van de radio die zijn vader via een aardappel van stroom voorzag – aardappels geleiden zeer goed. „Mijn vader zocht ’s avonds met de antenne een Amerikaans jazzstation. Het mocht niet van de regering, maar alle muzikanten wisten het. Alleen viel het signaal soms weg, als je net lekker in zo’n solo zat, ‘pada datoeda pada pa’. Ik verzon in mijn hoofd hoe het doorging, ik improviseerde tot het signaal terugkwam en hoopte dat het zou aansluiten op de muziek.”

Soms waren er muzikanten die in de Verenigde Staten hadden gespeeld en een lp mee terugnamen, van Chick Corea of Herbie Hancock. „Dan vroeg ik of ik zo’n plaat een week mocht lenen. We hadden geen cassettes, dus ik speelde uren achter elkaar mee met de plaat tot de muziek in mijn hoofd zat.” Later kreeg hij de mogelijkheid om naar het buitenland te gaan, nadat een Spaanse jazzprogrammeur hem bij een jamsessie had gehoord. Zijn eerste concert was in Barcelona. „Toen kwam ik erachter hoe ontzettend veel muziek ik níét kende.”

Europeanen laten zich verrassen

Zijn neef Orlando was al eerder internationaal gegaan. Hij werd op zijn 22ste gerekruteerd door de grote Chucho Va ldés van Irakere. Hij ging de wereld over met de legendarische Cubaanse superband die toonaangevend was voor de latin jazz. Ramón koos een ander pad. „De meeste Cubaanse muzikanten willen naar Amerika, maar ik had het idee dat Europa beter was voor mijn stijl. In de VS kun je alleen geld verdienen met latin jazz, in Europa is meer ruimte. Natuurlijk verwachten mensen ook hier dat die Cubaanse gast met conga’s aankomt, maar als ze horen dat ik een andere kant op ga, willen ze zich best laten verrassen.”

Bij het spelen met mijn neef kwam de flow vanzelf. Dat is een familie-ding

Nu combineert hij klassiek, jazz en afro-Cubaans op geheel eigen wijze. Ook zijn neef verenigt die verschillende tradities in zich. Vier jaar geleden begonnen de twee elkaar weer op te zoeken, maar door de veeleisende tourschema’s lukte het meestal niet vaker dan drie of vier keer per jaar.

Toen Orlando onlangs in Europa was, boekten ze een studio in Amsterdam. Ze hadden een dag de tijd en besloten om het op een jazzmanier aan te pakken: nieuwe stukken met improvisatie, zonder repetities.

Het was als die eerste avond in Havana. „De flow, het ging vanzelf. We lieten elkaar stukken horen en duwden gewoon op ‘record’. Aan het einde van de dag waren we vreselijk moe en ik wist eerlijk gezegd niet of het goed was. Toen ik het terugluisterde was ik aangenaam verrast. We kennen elkaar door en door, het is een familie-ding.”

Ramón en Orlando Valle: The Art of Two, 25/11, Bimhuis Amsterdam. Live stream via Bimhuis Radio.