Games zijn ook kunst

Kunstgames Kunstenaar Alle Jong (1988) maakte een tentoonstelling over videogames als kunstvorm. Want games zijn niet alleen meer voor kinderen.

De installatie van Alle Jong bestaat uit een tekening en een virtual reality-game. Foto Sake Elzinga

Historicus Johan Huizinga kwam al in 1938 met zijn beschrijving van de Homo ludens, de spelende mens. Een tentoonstelling in zijn thuisstad Groningen geeft er een moderne draai aan met kunstwerken voor die andere, moderne Homo ludens: de gamende mens. Volgens kunstenaar Alle Jong (1988), die de tentoonstelling Fugue of play organiseert, geldt Huizinga in de gamewereld als „een grootheid”, dankzij zijn theorieën over het belang van spel.

Jong bedacht het plan voor zijn tentoonstelling al vier jaar geleden, toen hij voor het eerst een virtual reality-bril in handen kreeg. Hij mocht langskomen bij het Groninger Museum om zijn idee voor de directie te presenteren, maar dat museum zag er geen brood in. Volgens Jong was er sprake van een generatiekloof, waarbij games vooral gezien werden als iets voor kinderen. De Academie Minerva, waar Jong zelf in 2012 afstudeerde, vond zijn idee wel interessant; daar is de tentoonstelling vanaf donderdag twee weken lang te zien.

Verspreid over twee zalen is een tiental werken te zien. Zelf maakte Jong een persoonlijke game, waarin de kijker wordt meegenomen langs kille, duistere waterwerelden waar de kunstenaar, in een video-opname, in verdwijnt.

Intense ervaringen scheppen

Jong: „Ik vind het fascinerend hoe intens je in virtual reality (VR) met een fictieve wereld om kan gaan. Als kunstenaar heb ik de drang om ervaringen te scheppen. Met VR wordt de kijker middenin zo’n ervaring gestort.”

Het topstuk van de tentoonstelling is The Night Journey, een game van de Amerikaanse videokunstenaar Bill Viola. Viola werkt al sinds 1998 aan zijn game, waarin de speler een nachtelijk landschap verkent. Door bij interessante waarnemingen letterlijk en figuurlijk stil te staan, zijn verschillende verhalen te ontdekken.

Bekijk de trailer van ‘The Night Journey’. De tekst gaat verder na de video.

Ook van gamekunstenaar Pippin Barr wordt een werk geprojecteerd. Hierbij verkennen spelers steeds dezelfde kamer, die toch telkens net anders is. Frustrerend: nog voor je goed en wel rond hebt gekeken, kom je alweer in de volgende versie van de scene terecht.

Is het als een LSD-trip?

Heel anders is het werk van de jonge kunstenaar Sander Bos (27). In een van de zalen maakte Bos een ‘huiskamer’ van een tapijt en een aantal kussens. Met een VR-bril zweeft de kijker door een trippy kleurenwereld. Intussen worden geluiden uit de echte wereld versterkt en vervormd, waarbij het geluid ook de VR-beelden beïnvloedt. Tijdens de tentoonstelling zal Bos sitar spelen, een Indiaas snaarinstrument. Twee andere muzikanten bespelen handdrum en fluit.

Lees verder na de foto

Foto Sake Elzinga

Sander Bos (midden) speelt sitar bij zijn installatie op de tentoonstelling Fugue of Play. Ook het schilderij op de achtergrond is van Bos. Foto Sake Elzinga

Moet het het effect geven van een LSD-trip? Bos lacht. „Ik experimenteer graag. Ik ben vooral geïnteresseerd in visionaire ervaringen, zoals het opwekken van trance in het sjamanisme. Technologie heeft vaak het stigma dat het mechanisch en kil is, maar met mijn werk probeer ik juist met technologie warmte en zielebeelden te genereren.”

Kinderziektes

Kunstenaars maken dankbaar gebruik van nieuwe videogametechnieken, maar daardoor zijn soms wel kinderziektes merkbaar. De beeldkwaliteit van VR-brillen is nog laag en er zit een laadtijd tussen scenes. Jong: „De techniek zal nog moeten verbeteren om kijkers niet af te leiden. Maar dat gaat heel snel: ik verwacht dat de meeste problemen binnen vijf jaar verholpen zullen zijn”.

Het is ook deze snelle ontwikkeling die veel van de getoonde kunstwerken mogelijk maakt, Was er tien jaar geleden nog een heel team nodig om een game te ontwikkelen, nu kan een kunstenaar dat in zijn eentje doen.

Jong leerde het zichzelf aan, met behulp van internetfora, en produceerde zijn hele werk alleen. „Dankzij allerlei gratis software en kennis van enthousiastelingen op internet is de technologie heel toegankelijk. Maar de mogelijkheden zijn zo uitgebreid, dat je jezelf ook allerlei beperkingen moet opleggen. Bij een tekening of schilderij heb je veel meer controle.”

Jong hoopt met zijn tentoonstelling videogames te laten zien als vooruitlopende kunstvorm. „Er zijn veel kunstenaars aan het experimenteren met games. Het is een kwestie van tijd tot dat doorvloeit in de rest van de kunstwereld.”

Fugue of Play. T/m 8 december in Platform Minerva, Groningen. Zie: academieminerva.nl