EU onthaalt ‘corrupte’ Porosjenko

Oekraïne-top in Brussel Levert Trump Oekraïne uit aan Rusland? De dreiging brengt de EU en Oekraïne tot elkaar. Maar schandalen wekken frustratie.

De Oekraïense president Porosjenko maandag tijdens een herdenkinsgcerenomie van de Maidan-protesten die drie jaar geleden plaatsvonden in Kiev. Foto Hollandse Hoogte

Hervormingen, visumliberalisatie en het vredesproces, dat zijn de officiële thema’s op de agenda van de Oekraïne-top deze donderdag in Brussel. Maar een naam zal naar verwachting overheersen in de gesprekken tussen president Porosjenko en Europese functionarissen: die van de aankomend president van de Verenigde Staten Donald Trump.

Trumps campagnebelofte de betrekkingen met Rusland aan te halen heeft Oekraïne, en ook Europa, de stuipen op het lijf gejaagd. Sommige experts bestempelen Kiev tot dé verliezer van de verkiezingen in de VS.

Het is afwachten of Trump Oekraïne inderdaad zal „uitleveren” aan Rusland, zoals sommigen vrezen. De dreiging alleen lijkt Brussel een extra impuls te geven Oekraïne op het juiste pad te houden. Waar eerder regelmatig kritiek klonk, liet Brussel in de aanloop naar de top opvallend positieve geluiden horen. In een persbriefing prijst de Europese Raad de „ambitieuze” hervormingen die Oekraïne het afgelopen jaar heeft doorgevoerd.

Dus keurt Brussel naar verwachting een hulppakket goed ter waarde van 119 miljoen euro voor hervorming van het bestuur en de strijd tegen corruptie.

Ook zal naar verwachting de rol van Oekraïne als doorvoerland voor gas worden herbevestigd en zullen de laatste hordes op weg naar visumliberalisatie worden besproken. Waar de VS frustratie uitten over de trage uitvoering van de Minsk-akkoorden door Kiev, zal Europa de „specifieke verantwoordelijkheid” van Rusland in het Donbas-conflict onderstrepen. De strategie lijkt helder: Brussel is er alles aan gelegen de samenwerking met Kiev te laten slagen.

Moeite frustratie te verbergen

Gezien de verschuivende geopolitieke verhoudingen is Europa’s positieve insteek begrijpelijk. Maar veel Oekraïeners hebben moeite hun frustratie te verbergen bij het horen van de lovende woorden aan het adres van hun regering. Drie jaar na ‘Maidan’ knokken hervormers nog keihard voor verandering.

De frustratie concentreert zich daarbij steeds meer op president Porosjenko zelf, die, zo luiden de beschuldigingen, voortdurend wetten en hervormingen torpedeert ten gunste van zichzelf en zijn entourage. Een van die maatregelen is het elektronische aangiftesysteem dat eind oktober in gebruik werd genomen en dat functionarissen en hun familie verplicht hun bezittingen openbaar te maken. De database was een van de EU-eisen in ruil voor aanvullende financiële steun en stappen in het proces op weg naar visumvrijheid.

De aangiften, online in te zien, geven een ontluisterend inkijkje in de exorbitante rijkdom van Porosjenko’s kabinet: villa’s, jachten, kunst, dure wijnen en miljoenen aan cash in de kluizen van ministers en parlementariërs. Zelfs met de aangiften bleek te zijn gesjoemeld: Radio Free Europe ontdekte hoe Porosjenko en twee van zijn bondgenoten enkele dure villa’s aan de Spaanse kust via zakelijke constructies buiten hun aangiften hielden. Oekraïense burgers reageerden verontwaardigd en vroegen zich af of hun president deel is van de oplossing of juist van het probleem.

Over die vraag hoeft Oleksandra Drik (31) niet lang na te denken. Drik is directeur van het Lustratiecomité, dat werd opgericht na de Maidan-revolutie in 2014 en zich richt op het onderzoeken en waar nodig ontslaan van corrupte ambtenaren. Tientallen corrupte functionarissen werden dankzij Drik en haar collega’s uit hun ambt gezet, waarbij ze vaak een taaie strijd leverden met de bestaande macht.

„Het machtsblok van Porosjenko vormt het grootste obstakel in de strijd tegen corruptie. Ondertussen proberen ze ons af te schilderen als volksvijanden. We hebben hier echt met bandieten te maken”, vertelt Drik met ingehouden woede telefonisch vanuit Kiev. Ze zag van dichtbij hoe personen rond Porosjenko tot negen keer toe probeerden een stokje te steken voor het elektronische aangiftesysteem.

„Porosjenko doet alsof het systeem er dankzij hem is gekomen, maar dat is een belediging aan het adres van alle hervormers.”

‘Maffiastructuren’

Porosjenko’s reputatie liep begin deze maand nóg een deuk op door het woedende vertrek van de gouverneur van Odessa, Micheil Saakasjvili. De oud-president van Georgië was eens Porosjenko’s trouwste adviseur, maar staat nu lijnrecht tegenover zijn oude bondgenoot die hij beschuldigt van corruptie en het in stand houden van ‘maffiastructuren’.

Na Saakasjvili vertrokken nog enkele hervormers, onder wie de chef van de nationale politie Chatia Dekanoïdze. Allen verklaarden zij te veel tegenwerking te ondervinden om hun werk naar behoren te kunnen doen. Vorige week maakte Saakasjvili de oprichting van een nieuwe partij bekend, die Porosjenko’s bewind wil uitdagen.

De schandalen doen Porosjenko geen goed, maar kosten hem voorlopig niet de kop, denkt Drik. De redenen daarvoor zijn evenmin hoopgevend.

„Porosjenko houdt een wet tegen waarmee een afzettingsprocedure tegen hem in gang kan worden gezet als blijkt dat hij de wet overtreedt. Verder leven veel Oekraïeners letterlijk op de rand van de afgrond. Voor een paar dollar zijn zij bereid hun stem aan de politiek te verkopen.”